Bram Bakker: ‘Hardlopen als lichaamswerk’

Bram Bakker is bekend van zijn boeken, columns, theateroptredens en podcasts. Ooit was hij psychiater, maar hij besloot dat vak vaarwel te zeggen. “In de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) domineert de vorm de inhoud”, zegt hij terugblikkend. “Therapie zou maatwerk moeten zijn, geen protocol. Maar in de praktijk draait het helaas te vaak om spelregels, in plaats van om de persoon om wie het gaat.” Daarom richtte hij zich volledig op wat voor hem wezenlijker voelt: mensen helpen met wat hij zelf al decennialang ervaart.

Bewegen als interventie, als manier om mensen zich beter te laten voelen, is ernstig verwaarloosd en verontachtzaamd binnen de reguliere geneeskunde. Terwijl het positieve effect ervan heel groot kan zijn.

Van pillen naar bewegen

Dat bewegen effectief is, staat voor Bakker buiten kijf. Toch werd het nooit een gangbare behandelmethode. “Bewegen om mensen aan een beter gevoel te helpen, is niet algemeen geaccepteerd en niet declarabel.” Volgens hem zit daar een ziek systeem achter. “We leven in een land met meer dan een miljoen antidepressivumslikkers. Onderzoek naar de werking van pillen werd namelijk gefinancierd door de farmaceutische industrie. Die konden de uitkomsten ervan immers goed gebruiken voor hun business. Voor beweegonderzoek betaalt bijna niemand. En pillen slikken is inmiddels relatief goedkoop, dus zorgverzekeraars vinden het ook wel prima zo.”

Duursport als lichaamswerk

Bakker is een van de pioniers die runningtherapie als behandelvorm hebben neergezet en verspreid. Tijdens de Nationale Vitaliteitsweek spreekt hij over ‘Hardlopen als lichaamswerk’. Wat bedoelt hij daar precies mee? “Het lichaam is de plek waar emoties worden opgeslagen. Je kan dan pillen over bijvoorbeeld angstige gevoelens heen gooien of zeggen dat het niet rationeel is dat je bang bent. Maar je kan ook proberen verbinding te maken met die angst: waar voel je het, wat vertelt het je? Dat is lichaamswerk.” Hardlopen is voor hem een effectieve manier om die verbinding te maken. "Veel mensen lopen hard met een strak schema en opzwepende muziek in hun oren. Dan blijf je in je hoofd. Je moet het wel met aandacht doen."

Hardlopen is overigens niet de enige optie. “Alles wat helpt om in je lijf te komen is oké. Je kan ook fietsen, wandelen of zelfs boksen.” Volgens Bakker speelt de vorm van bewegen wel een rol. Duursporten zoals hardlopen of fietsen helpen het lichaam om stresshormonen af te bouwen en uit de vecht-of-vluchtstand te komen. Explosieve sporten kunnen juist extra spanning oproepen en hebben dus ook een ander effect. “Het is allebei waardevol, maar als je wilt ontstressen, is duursport de meest doeltreffende manier.”

Soms gebruiken mensen bewegen om iets níet te hoeven voelen. Dan is het geen medicijn, maar een vlucht.

Wat werkgevers kunnen doen

De Beweegalliantie heeft een menukaart opgesteld met maatregelen om werknemers in beweging te krijgen. Denk aan zit-sta-bureaus, het belonen van fietsen naar het werk, campagnes of gezondheidschecks. Bakker zegt daarover: “Ik denk dat werkgevers er goed aan doen om medewerkers er doorlopend aan te herinneren dat hun gevoel in alles leidend zou moeten zijn. Dat ze goed moeten inchecken bij zichzelf: wat vind ik hiervan, waarom doe ik wat ik doe?” Daarnaast kan de werkdag veel beweegvriendelijker worden. “Met een clubje collega’s een rondje rennen of wandelen tussen de middag, dat helpt al enorm. Voor veel mensen is wandelen intensief genoeg. Als een werkgever dat aanmoedigt en faciliteert, is dat een grote stap voorwaarts.”

Je hoeft het niet leuk te vinden

Wat hoopt hij dat bezoekers van de Vitaliteitsweek meenemen van zijn verhaal? “Dat ze nog eens nadenken over hoe ze bewegen. Misschien kan het op een betere manier dan ze gewend zijn, met een andere intentie.” Zijn advies aan mensen die zeggen geen tijd te hebben, of die een hekel hebben aan hardlopen of sport in het algemeen:

Je hoeft het niet leuk te vinden om er wat aan te hebben. Ook al vind je het helemaal niks, je knapt op van bewegen.

Tot slot deelt hij een voorbeeld dat hem altijd is bijgebleven. Hij vertelt over Gregor Stam, voormalig triatleet en Europees kampioen Ironman, en nu al heel lang sporttherapeut. “Hij gebruikte het sporten vroeger om zijn pijn te verdoven. Van buiten zag hij er gezond uit, maar van binnen ervoer hij posttraumatische stress. Pas toen hij inzag dat hij zo hard mogelijk sportte om niet te hoeven voelen, kon er iets veranderen. Voor mij is dat een prachtig voorbeeld van hoe bewegen kan helen.”

Wil je Bram Bakker zelf horen spreken over hardlopen als lichaamswerk? Kom dan op 25 september naar de bijeenkomst ‘Samen werken aan mentale gezondheid op de werkvloer’ in Eindhoven. De bijeenkomst wordt georganiseerd in het kader van de Nationale Vitaliteitsweek.