De beste ideeën liggen op straat, ook voor een beweegvriendelijke wijk
Dobbelstenen en wegwerpcamera’s. Het is een greep uit de onverwachte middelen die in Tilburg werden gebruikt om te werken aan een beweegvriendelijke wijk. In de Community of Practice (CoP) voor de wijk Westerpark werd een aanpak geïnspireerd op social design om bewoners te betrekken bij het ontwerpen van een beweegvriendelijke omgeving.
“Dit proces kan verrassen, je weet bij de start niet waar het project toe leidt. Dat geeft energie,” zegt Saskia van Hoore van Tante Kastanje (foto rechts), die de CoP begeleidde. Zij is een groot pleitbezorger van de social design-aanpak: “Bewoners zijn aan zet, ze voelen zeggenschap over hun leefomgeving. Daardoor is de kans groter dat ze gebruik gaan maken van de plek.”
Aansluiten bij dagelijks leven
Social design betekent ontwerpen samen met de mensen die een plek gebruiken. Je onderzoekt hoe zij hun omgeving beleven, bedenkt samen ideeën en probeert die uit. Bewoners praten mee en helpen de plannen vorm te geven. Zo ontstaat een ontwerp dat aansluit bij het dagelijks leven in de buurt.
Zo komt de echte lokale uitdaging om dichtbij huis te bewegen al snel naar boven. De inrichting van de straat, veiligheid, de mogelijkheid om onderweg uit te rusten en de aanwezigheid van anderen bepalen of iemand naar buiten gaat. Bewoners kunnen vertellen wat hen helpt en wat hen tegenhoudt.
Startpunt: wandelingen door de wijk
De Westermarkt in Tilburg-West wordt flink verbouwd (er worden veel woningen toegevoegd) en was perfect geschikt voor de CoP. Het Westerpark ernaast is nu al een groene oase, maar de functie van groen, spelen, bewegen en ontmoeten wordt steeds belangrijker. Daarom komt er onder meer een vaste kiosk en een toegankelijk openbaar toilet. In de omliggende buurt spelen armoede, eenzaamheid en kansenongelijkheid.
Van Hoore: “Ik begon met wandelingen door het park en de buurt. Zo sprak ik bewoners en ontmoette buurtsportcoaches, jongerenwerkers en de initiatiefnemers van de kiosk.” Daarna werden ideeën verzameld. Dobbelstenen met wensen voor het park hielpen om gesprekken te beginnen. Bewoners kregen een wegwerpcamera om mooie en minder prettige plekken te fotograferen. Met ouderen en tienermeiden werden parkwandelingen gemaakt. De Tilburgse Speeltuinbende testte de toegankelijkheid van de speelplek.
“Veel gebeurde gewoon buiten, op de plek waar het over ging. Voorbijgangers konden iets vertellen of meedoen. Dat paste bij de buurt, waar al veel participatietrajecten in buurthuizen hadden plaatsgevonden. Sommige bewoners waren het meedenken moe. Ook dat vraagt aandacht: wat is er al opgehaald, bij welke activiteiten kun je aansluiten en hoeveel vraag je opnieuw van bewoners?”
Uit de gesprekken kwamen verschillende belemmeringen naar voren: een gevoel van onveiligheid, zwerfafval, slechte paden en het ontbreken van herkenbare wandelroutes. Bewoners hadden behoefte aan ontmoeting. De wensen, ideeën en foto’s werden verwerkt in een grote getekende weergave van het park en tijdens twee wijkfeesten met bewoners besproken.
De voorstellen voor het park gaan onder meer over gemarkeerde wandelroutes en grotere prullenbakken, mogelijk versierd met kindertekeningen. Verbetering van de ondergrond van de paden moet bij de herinrichting gebeuren. De opgehaalde bewonersverhalen worden verder uitgewerkt tot aanbevelingen, aangevuld met wetenschappelijke kennis over een beweegvriendelijke openbare ruimte.

Social design is maatwerk
“Een camera of dobbelsteen kan helpen maar werkt niet overal: een andere vorm kan beter passen. Het gaat erom dat bewoners kunnen meedenken én invloed hebben op wat er gebeurt,” aldus Van Hoore. Andere wijken kunnen deze werkwijze aanpassen aan hun eigen bewoners en situatie.
“Daarvoor zijn vooraf afspraken nodig met de ontwerpers en projectleiders die over de uitvoering gaan. Wie neemt de aanbevelingen over? Is er budget? En wanneer horen bewoners iets terug? Hun bijdrage moet zichtbaar worden in de plannen en de uitvoering. En als een wens niet haalbaar is, verdienen zij daar ook uitleg over.”
Een beweegvriendelijke wijk maak je samen met de mensen die er wonen, van de eerste ideeën tot de uitvoering.
Wil je meer weten over Beweegvriendelijke Wijken, de Communities of Practice of social design? Kijk op de pagina van Leefomgeving of neem contact op met Frank Kwanten.
Voor jou geselecteerd:
Lees verder Bewegen als onderdeel van de gebiedsaanpak: zeven obstakels en hoe NPLV-bureaus die overwinnen