De leefomgeving slim benutten, brengt bewoners in beweging

Het project 'De Gezonde Buurt' in de gemeente Meierijstad laat zien hoe je met daadkracht en slimme ingrepen een bestaande omgeving kunt omvormen tot een gezonde en beweegvriendelijke leefomgeving. Dankzij initiatief en inzet vanuit de wijk en ondersteuning vanuit partners zoals Jantje Beton, JOGG en IVN, heeft de wijk De Bunders nu wandelroutes, een calisthenicspark, een vlindertuin en zelfs een interactieve speurtocht. 

Bewoners centraal: van dromen naar doen

Bewoners droomden al lang van een groenere en actievere wijk. Uit enquêtes en bijeenkomsten kwam naar voren wat er miste: uitgebreide beweegmogelijkheden en groen. Suzan Vos van de wijkraad vertelt: "We wilden ons meer richten op bewegen, natuur en ontmoeten voor alle leeftijden, omdat er al best veel kleine speeltuintjes in de wijk waren. Het is cruciaal om eerst duidelijk te krijgen waar écht behoefte aan is voordat je plannen maakt." Deze vraaggestuurde focus zorgde ervoor dat het project vanaf het begin door bewoners werd gedragen. 

“We vonden het belangrijk om ook het jongerenwerk te betrekken. Bij elke bijeenkomst waren wel een paar jongeren uit de wijk aanwezig. Heel mooi om te zien hoe die in gesprek gingen met oudere bewoners en dat er meer begrip kwam tussen de verschillende groepen.” – Lianda de Vos, buurtadviseur 

De bewoners werden intensief betrokken bij alle stappen van het proces. Anoek Beekhuizen, uitvoerend projectleider Gezonde Buurten van Jantje Beton, legt uit: "We begonnen met dromen. Bewoners mochten álles bedenken wat ze wilden – binnen de kaders van de Gezonde Buurten: spelen, bewegen, ontmoeten en groen in de directe leefomgeving. Daarna keken we samen waar de meeste energie zat, en daarmee gingen we concreet aan de slag." Bewoners participeerden actief in werkgroepen en bijeenkomsten. Ze onderhielden voortdurend contact met de gemeente en andere partners. Suzan Vos voegt toe: "We zijn huis-aan-huis gaan vragen wat bewoners vonden van de plannen en vooral ook de voorgenomen locatie. Dat leverde soms best weerstand op. Uiteindelijk vonden we door goed luisteren een plek waarmee iedereen tevreden was." De wijkraad koos voor laagdrempelige communicatie en persoonlijke gesprekken om iedereen bij het project te betrekken. Dan ontstaat er niet alleen meer beweging, maar ook meer sociale verbinding tussen bewoners die elkaar anders misschien niet snel ontmoeten.

Voor ieder wat wils 

De Gezonde Buurt is ontworpen voor alle soorten bewoners. Zo is de Klaverbladroute – bestaande uit vier wandelroutes in de wijk aangegeven door kleurrijke tegels op straat – heel bewust toegankelijk gemaakt voor rollators, rolstoelen en kinderwagens, zodat iedereen mee kan doen. Suzan Vos van de wijkraad:

"We vinden het belangrijk dat alle bewoners, ongeacht leeftijd of beperking, gebruik kunnen maken van de voorzieningen."

Het resultaat is een divers aanbod aan laagdrempelige beweegmogelijkheden. De interactieve berenjacht ‘Magic Trailz’ trekt vooral jonge gezinnen. Maar ook opa’s en oma’s vinden het leuk om op een speelse manier door de wijk te bewegen met de kleinkinderen. In het calisthenicspark zie je jongeren en volwassenen trainen en plezier maken. De vlindertuin en picknicktafels nodigen uit tot ontmoeting en vergroten zo de sociale cohesie in de wijk. 

Gemeente als flexibele, luisterende en lerende partner 

De gemeente Meierijstad, waar Veghel onder valt, speelde een cruciale, faciliterende rol. Buurtadviseur Lianda de Vos noemt zichzelf de ‘smeerolie’ tussen bewoners en de gemeente. "Het was echt een burgerinitiatief. Onze rol als gemeente was vooral faciliterend: zorgen voor middelen en ruimte zodat bewoners hun ideeën konden realiseren", legt ze uit. De gemeente wilde de nieuwe voorzieningen eerst ergens anders realiseren, maar uiteindelijk werd er naar bewoners en hun argumenten geluisterd. 

Dat er met luisteren niet vroeg genoeg begonnen kan worden, bleek bijvoorbeeld toen bezwaren van bewoners vrij laat in het proces nog voor aanzienlijke vertraging zorgden. Kennelijk hadden alle communicatie-inspanningen niet iedereen bereikt. Het ging dan bijvoorbeeld over specifieke elementen, zoals een voorgenomen jongerenhonk en de geplande locatie van het calisthenicspark en de angst voor overlast en onvrede die dat opriep. Anoek Beekhuizen raadt andere gemeenten aan: 

"Bouw vertrouwen op en luister oprecht. Bewoners merken meteen of ze serieus genomen worden of niet."

Obstakels overwinnen

Zoals in bijna elk groot project, verlopen sommige dingen lastiger dan andere. Iets simpels als slecht weer kan er bijvoorbeeld al voor zorgen dat er weinig mensen naar een buurtbijeenkomst komen. Het helpt dan als de wijkraad al veel contact heeft met bewoners, zodat ze eerder geneigd zijn om te komen. 

De balans tussen de wensen van bewoners, de gemeente en partners zoals Jantje Beton en IVN kan lastig zijn. Het vereist een subtiele aanpak met onderling vertrouwen als basis. Sowieso is het managen van verwachtingen cruciaal. De gemeente moest bijvoorbeeld benadrukken dat zij niet alles voor hun rekening kon nemen. Het moest een project worden voor, maar vooral ook van alle betrokkenen. 

“Uiteindelijk hebben we door goede communicatie en persoonlijke aandacht vrijwel alle twijfelaars en bezwaarmakers kunnen overtuigen." – Suzan Vos

De wijkraad blijft in contact met bewoners en kijkt samen met hen wat er nog beter kan. Een Sportkunde-student onderzoekt binnenkort hoe de nieuwe voorzieningen gebruikt worden en of er nog verbeteringen nodig zijn. 

Inspirerend voorbeeld voor elke gemeente 

De Gezonde Buurt in de wijk De Bunders in Veghel is een geliefde ontmoetingsplek geworden, die bewoners elke dag opnieuw uitnodigt tot beweging en ontmoeting. Het project laat zien dat bewonersparticipatie méér is dan inspraak: bewoners zijn hier de trekkers van duurzame verandering. Anoek Beekhuizen zegt treffend: "Als bewoners zelf plannen bedenken en uitvoeren, ontstaat draagvlak en blijvend gebruik. Precies wat elke gemeente wenst." 

Door strategische, gedragen toevoegingen aan de bestaande ruimte kun je als gemeente een belangrijke verbetering in de beweegvriendelijkheid en gezondheid van wijken realiseren. Daar zijn lang niet altijd grootschalige of kostbare ingrepen voor nodig. De focus lag in Meierijstad op het slim benutten en verrijken van wat er al was. 

Marlies Liebregts, beleidsmedewerker Sport, werpt een blik op de toekomst: “We werken op dit moment aan een integrale visie op bewegen, ontmoeten, sporten en spelen in de openbare ruimte. Dat maakt het makkelijker om bij toekomstige projecten duidelijke kaders te stellen voor alle betrokken partijen.” Het bewijst dat de gemeente Meierijstad sport, beweging en sociale cohesie serieus neemt – een goed voorbeeld voor elke gemeente!