Een gezonde leefomgeving maken we samen: terugblik op het jaarevent van de Beweegalliantie en JOGG
“Toen ik hier aankwam, zag ik een prachtige omgeving die uitnodigt om te bewegen en veel ov-fietsen. Maar dat is niet exemplarisch voor heel Nederland. Juist dat illustreert hoe belangrijk dit thema is.” Met die woorden raakt Marjon Bachra, directeur-bestuurder van JOGG, precies de kern van de middag.
Want wie op maandag 9 november aankomt op het jaarevent van de Beweegalliantie en JOGG in de Vuursche Lodge in Baarn, ziet hoe een omgeving kan uitnodigen tot bewegen. Midden in de bossen, met volop mogelijkheden om te wandelen, fietsen en elkaar te ontmoeten. Binnen is het minstens zo levendig. De prachtige locatie is afgeladen met 341 professionals en bestuurders uit gemeenten, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en het bedrijfsleven. Allemaal met dezelfde ambitie: werken aan een gezonde leefomgeving voor iedereen.
Hoe maken we een gezonde leefomgeving vanzelfsprekend?
Dagvoorzitter Suse van Kleef neemt de zaal enthousiast mee en stelt vragen die aanzetten tot nadenken. Want hoe vrij is een gezonde keuze eigenlijk? Als buitenspelen lastig is, de auto aantrekkelijker is dan de fiets en je onderweg vooral ongezond eten tegenkomt? Een gezonde leefomgeving vraagt om samenwerking tussen verschillende vakgebieden.
Dat benadrukken ook Carl Verheijen, voorzitter van de Beweegalliantie, en Marjon Bachra. Carl laat zien hoe groot de verschillen tussen wijken zijn. Juist op plekken waar bewoners vaker gezondheidsproblemen hebben, nodigt de omgeving soms het minst uit om te bewegen. Marjon brengt het perspectief van kinderen in. Voor hen komen spelen, bewegen, eten en ontmoeten op één dag samen. Terwijl die onderwerpen binnen gemeenten vaak bij verschillende afdelingen liggen.
Voor wie maken we die gezonde leefomgeving eigenlijk?
Met een scherpe, kritische blik op de inrichting van onze steden en wijken zet journalist en sociaal geograaf Floor Milikowski de deelnemers tijdens haar keynote aan het denken. Want bij het inrichten van onze leefomgeving draait het vaak om cijfers, regels en budgetten. Maar waar doen we het uiteindelijk voor?
“In ons werk zitten we ontzettend vast in cijfers en targets, grondexploitaties… en alles wat daarmee te maken heeft. Soms vergeten we daardoor waar we nou mee bezig zijn. Wat voor samenleving en land willen we creëren? Een land waarin we allemaal een leven lang buiten kunnen spelen.”
Over spelen gesproken: een brassband zette vervolgens iedereen in beweging met een swingend verrassingsoptreden, ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de Week van de Gezonde Jeugd.
.jpg)
Ruimte voor bewegen in lokaal beleid: van papier naar praktijk
Bewegen en gezondheid krijgen steeds meer aandacht in gemeentelijk beleid. Maar hoe zorgen we ervoor dat die ambities ook zichtbaar worden op straat? Tijdens het panelgesprek onder leiding van Suse van Kleef gingen Annemarie Lammers (gemeente Dordrecht), David Dooghe (TNO Vector) en Erik Lenselink (Beweegalliantie) hierover in gesprek, samen met lokale bestuurders.
Nieuw onderzoek van het Mulier Instituut laat zien dat lopen, fietsen en leefbaarheid volop aandacht krijgen in collegeprogramma's. De uitdaging is om die ambities te vertalen naar concrete maatregelen. Zoals op Goeree-Overflakkee, waar wethouder Daniël Huising meer ruimte wil maken voor spelen in de dertien kernen.
Ook de financiering leverde interessante discussies op. Want de uitgaven van een groener plein zie je meteen terug op je begroting, maar de mogelijke opbrengsten, zoals meer contact tussen buren, worden vaak pas jaren later zichtbaar.
Volgens Erik Lenselink zijn gemeenten inmiddels een belangrijke brug over. Het belang van een beweegvriendelijke leefomgeving wordt steeds breder erkend. Nu is het zaak om dat ook op straat terug te zien.
Welke knoppen heeft de gemeente? Meer dan je denkt!
Wist je dat inwoners ruimte voor spelende kinderen belangrijker vinden dan ruimte voor volwassenen? Zelfs als ze zelf geen kinderen hebben. En dat er draagvlak is om parkeerplaatsen in te leveren voor meer speel- en beweegruimte?
In een praktische workshop lieten Marjanne Steenhuis (Kenniscentrum Sport & Bewegen), Wendy van Kessel (Urhahn) en Inge Kok-Postma (Platform31) zien welke mogelijkheden gemeenten hebben om bewegen een plek te geven in gebiedsontwikkeling.
Aan welke knoppen kunnen gemeenten draaien? Allereerst door ruimte voor sport en bewegen te beschouwen als een noodzakelijke voorziening, niet als iets extra's. Dat begint met het vroegtijdig verankeren van bewegen in ruimtelijk beleid. Daarnaast kunnen gemeenten bestaande kennisinstrumenten beter benutten en meer inzicht krijgen in financiële stromen en financieringsmogelijkheden.
Grond, geld en gezondheid: hoe werkt het ruimtelijke systeem écht?
Een gezonde, groene wijk klinkt prachtig. Maar wie bezit de grond? Wie beslist wat er gebouwd wordt? En wanneer kun je daar als gezondheidsprofessional invloed op uitoefenen?
Anne Hoedemaker (gemeente Hardenberg/Cittanova) en Maaike Schravesande (Heijmans) gaven deelnemers een kijkje in de wereld van gebiedsontwikkeling. Een belangrijke eyeopener: de grootste kansen liggen helemaal aan het begin, in de initiatieffase. Juist daar zitten professionals uit het sociale domein en de wereld van sport en bewegen vaak nog niet aan tafel.
De oproep: zoek collega's uit andere domeinen vroegtijdig op en vertaal gezondheidsambities naar concrete ontwerpkeuzes. Zoals in Hardenberg, waar wordt gewerkt aan een Groene en Gezonde Maatlat.
Een uitspraak die bleef hangen: “We zijn allemaal van de afdeling gezond en gelukkig leven.” Uiteindelijk werken we, vanuit verschillende vakgebieden, aan hetzelfde doel.
Leiderschap in transities: durf andere vragen te stellen
Wat gebeurt er als we niet langer vragen hoeveel parkeerplaatsen bewoners willen, maar hoe we de route naar school voor kinderen leuker kunnen maken?
Tijdens de masterclass van Jonne Kuyt (Lab of Thought) en Carl Verheijen (Beweegalliantie), onder begeleiding van Esther Roelofs (Beweegalliantie), stond systeemverandering centraal.
De straat is een mooi voorbeeld. Waar vroeger volop ruimte was om te lopen en spelen, bepaalt de auto nu vaak de inrichting. Hoe doorbreek je zulke ingesleten patronen?
Door andere vragen te stellen, vernieuwers de ruimte te geven en coalities te bouwen. Dat vraagt om moed, nieuwsgierigheid en soms ook het accepteren van weerstand. Want echte verandering ontstaat niet door vast te houden aan hoe we het altijd deden.
Actieve mobiliteit: hoe krijgen we kinderen weer lopend en fietsend naar school?
“Wie werd er vroeger met de auto naar school gebracht?” Geen enkele hand ging omhoog. Iedereen in de zaal ging vroeger lopend of fietsend naar school. Tegenwoordig is dat een stuk minder vanzelfsprekend. Ongeveer één op de acht kinderen gaat zelfs nooit lopend of fietsend naar school. Jetske Hoppen (SportUtrecht), Fieke van der Meer (JOGG) en Frank Kwanten (Beweegalliantie) verkenden met de deelnemers wat gemeenten kunnen doen om dit te veranderen.
Gelukkig gebeurt er al veel. Landelijk bieden onder meer de City Deal Fietsen voor Iedereen en het Nationaal Masterplan Lopen kennis en initiatieven om actieve mobiliteit te stimuleren. En lokaal? In Utrecht krijgen kinderen en volwassenen fietslessen en kunnen ouders voor een klein bedrag een fiets voor hun kind aanschaffen. Dat vergroot hun zelfstandigheid en bewegingsvrijheid.
De belangrijkste les: kijk naar het hele plaatje. Om meer kinderen op de fiets te krijgen, moet je niet alleen zorgen voor veilige routes, maar ook voor fietsvaardigheid, fietsbezit, motivatie en betrokken ouders.
