De beweegmakelaar als onmisbare schakel: van zorgvraag naar passend bewegen
De gezondheidsvraagstukken van deze tijd vragen om meer dan alleen (medische) zorg. Steeds vaker wordt bewegen genoemd als onderdeel van de oplossing. Niet als doel op zich, maar als middel om mensen gezonder, veerkrachtiger en zelfstandiger te maken. Precies op dat snijvlak van zorg, sociaal domein, waaronder bewegen en sport, opereert de beweegmakelaar, ook wel beweegcoach of buurtsportcoach genoemd. In Gelderland groeide deze rol uit tot een cruciale spil in de lokale aanpak van gezondheid en preventie.
Nieuwe focus
De afgelopen jaren kwamen er meerdere landelijke akkoorden op gemeenten af, zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorgakkoord (IZA) en nu het aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Ze delen één duidelijke boodschap: de focus moet verschuiven van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag, meer preventie.
Voor de Gelderse Sport Federatie (GSF) en Sportkracht12 was dat het moment om positie te kiezen. Niet met losse projecten, maar met een duidelijke strategische koers: ‘bewegen als medicijn’ beter positioneren en de verbinding tussen domeinen versterken. Al snel werd duidelijk dat die ambitie alleen kan slagen als er lokaal iemand staat die die verbinding daadwerkelijk maakt en zorgt dat mensen ook echt in beweging worden gebracht. En daar komt de beweegmakelaar in beeld.
De beweegmakelaar als spil in het web
R
osa Holtslag-Roelvink van de Gelderse Sport Federatie legt uit wat een beweegmakelaar is: “Dit is de buurtsportcoach met het profiel om echt die kwetsbare inwoner, in samenwerking met zorg, naar een actievere leefstijl te begeleiden.”
De beweegmakelaar richt zich dan ook vooral op inwoners die niet weten waar ze moeten beginnen, die drempels ervaren door beperkingen, financiën of onzekerheid, of die simpelweg nog nooit hebben ervaren wat bewegen voor hen kan betekenen. Juist voor deze groep is maatwerk nodig. “We moeten het niet meteen over sport hebben, maar eerst over bewegen. Dat is voor veel mensen een veel logischere en haalbaardere start.”
Niet elke gemeente zet de beweekmakelaar al in
“Ik merk dat lang niet alle gemeenten iemand met deze specifieke opdracht hebben”, legt Rosa uit. “Terwijl je ziet: daar waar het wel gebeurt, worden inwoners echt bereikt en wordt er domeinoverstijgend samengewerkt.”
Binnen de Beweegalliantie-cirkel ‘De rol van de buurtsportcoach’, die Rosa trekt namens de GSF en Sportkracht12, staat dan ook de vraag centraal: hoe zorgen we dat deze rol overal herkenbaar, uitvoerbaar en geborgd wordt?
Eén rol, drie namen en drie richtingen
De beweegmakelaar, ook wel buurtsportcoach of beweegcoach genoemd, vervult in de kern één rol, maar doet dat in drie richtingen:
- Naar de inwoner: persoonlijke begeleiding, vertrouwen opbouwen en aansluiten bij wat wél kan.
- Naar zorg en sociaal domein: een bekend en betrouwbaar aanspreekpunt zijn voor verwijzers vanuit zorg en welzijn.
- Naar het lokale aanbod: zorgen dat bewegen laagdrempelig, passend en toegankelijk is. En waar nodig nieuw aanbod ontwikkelen samen met partners of inwoners.
Rosa vat samen: “Beweegmakelaars zijn de schakel tussen drie werelden: de inwoner, de zorg en het aanbod in de gemeente.” De beweegmakelaar zorgt ervoor dat mensen ook daadwerkelijk gaan bewegen op een manier die bij hem/haar past. Het zijn vaak echte ‘verbinders en doeners’.
Tegelijkertijd is juist die variatie in benamingen één van de redenen dat de rol nog niet overal even goed wordt herkend, legt ze uit: “Die verschillende namen zijn eigenlijk niet zo gunstig. Voor de zorg is het soms echt een lappendeken: bij wie moet ik nou zijn?”
Van spreekkamer tot thuis
Hoewel leefstijl steeds vaker onderwerp is in de spreekkamer, kunnen en hoeven zorgprofessionals deze rol niet zelf te vervullen. Hun tijd is beperkt en hun kerntaak ligt bij diagnose en behandeling. De beweegmakelaar zorgt voor de noodzakelijke overgang van zorg naar bewegen in de eigen leefomgeving. Dat vraagt om andere competenties, een andere positie én structurele samenwerking.
De route van een inwoner naar bewegen kan verschillend zijn. Soms meldt iemand zich zelf, soms via een ziekenhuis, huisarts, fysiotherapeut of welzijnsprofessional. Cruciaal is dat de beweegmakelaar zichtbaar en vindbaar is voor al deze routes.
Positionering en bekendheid
In Gelderland wordt hard gewerkt aan de positionering van de beweegmakelaar. Denk aan beweegspreekuren in huisartsenpraktijken en/of ziekenhuizen, aansluiten bij bestaande overlegmomenten in de zorg, en het ontwikkelen van dashboards waarmee inzichtelijk wordt gemaakt wie bereikt wordt en wat het oplevert. Dat inzicht maakt het mogelijk om van elkaar te leren, te verbeteren én te verantwoorden. “In Apeldoorn konden ze hierdoor laten zien wie ze bereikten en wat dat opleverde. Daardoor mochten ze zelfs het aantal beweegmakelaars opschalen.”
Leren, delen en opschalen: de kracht van de cirkel
De Gelderse aanpak staat niet op zichzelf. Binnen de Beweegalliantie wordt gewerkt in zogenoemde cirkels: samenwerkingsverbanden waarin lokale, regionale en landelijke partijen kennis en ervaring bundelen.
In Gelderland begon de cirkel ‘De rol van de buurtsportcoach’ bewust regionaal, met beweegmakelaars en sportbedrijven uit de praktijk. Van daaruit sloten steeds meer landelijke partijen aan. “De rol is relatief nieuw en wordt lokaal op verschillende manieren ingevuld. Juist dat maakt het leren van en met elkaar zo waardevol.”
De cirkel leverde concrete opbrengsten op: zoals de training ‘Hoe werkt de zorg nou?’. Deze training geeft inzicht in hoe het zorgdomein is georganiseerd, wie welke rol heeft en hoe je als beweegmakelaar effectief kunt aansluiten. Na afronding wordt deze training beschikbaar gesteld via de Landelijke Academie Buurtsportcoaches, waardoor de opbrengst van het Gelderse traject ook landelijk benut kan worden.
Naast de training ontwikkelde de cirkel ook communicatieve en inhoudelijke tools die bijdragen aan herkenbaarheid en samenwerking, zoals de animatie ‘Het Beweeg- en zorgnetwerk’.
Van cirkel naar borging én verder
De Beweegalliantie-cirkel ‘De rol van de buurtsportcoach’ wordt inmiddels afgerond, maar de betrokkenen zelf stoppen niet. De aanpak en opbrengsten zijn geborgd binnen de Gelderse Sport Federatie en worden verder doorontwikkeld in samenwerking met regionale en landelijke partners. Zodat ook daar gewerkt kan worden aan betere positionering en borging van de beweegmakelaar.
Waarom structurele investering onmisbaar is
Hoewel de buurtsportcoachregeling deels landelijk wordt gefinancierd, blijft structurele borging een uitdaging. Te vaak zijn dit soort rollen afhankelijk van tijdelijke subsidies. Juist daarom is het zo belangrijk dat gemeenten gezondheid en preventie als langetermijnopgave zien. Voorbeelden uit Gelderland laten zien dat het kan. Daar waar beweegmakelaars goed gepositioneerd zijn, hun impact inzichtelijk maken en stevig samenwerken met zorg en welzijn, groeit het draagvlak. “In de transitie van zorg naar gezondheid kunnen we met sport en bewegen echt het verschil maken. Daar mogen we best wat meer in geloven”, besluit Rosa.
