“De hond zat te juichen” – Ron van den Ende neemt afscheid als gebiedsadviseur

“Een van de grote winnaars van mijn pensionering is onze hond. Die mag nu veel vaker met mij wandelen”, zegt Ron met een knipoog. Na een carrière van meer dan vier decennia stopt Ron zijn werk bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Als gebiedsadviseur bij het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) en dé contactpersoon van de Beweegalliantie binnen het ministerie, zit hij vol met verhalen en inzichten over wat je als overheid zou moeten doen om mensen letterlijk en figuurlijk vooruit te helpen.  

Ron staat bekend als een verbinder, een pragmatische aanpakker en iemand met een hart voor de mens achter de cijfers. “Ik zie mezelf als een soort buitenboordmotor”, vertelt hij. “Je kunt mij erbij halen als dingen vastlopen. Dan kijk ik van buitenaf – met frisse blik – hoe we er weer beweging in kunnen krijgen.” Dat deed hij niet alleen in de ‘Champions League van de wijkaanpak’, zoals hij de twintig NPLV-gebieden in Nederland noemt, maar ook in wijken die net buiten die strenge selectie vallen.  

DJ Ron 

Het had allemaal anders kunnen lopen. In 1980 stond Ron in de finale van een landelijke DJ-wedstrijd. “Ik had de kans om professioneel DJ te worden”, vertelt hij. “Maar mijn vader zei: ‘Word nou maar ambtenaar, dan krijg je een goed pensioen.’ Uiteindelijk heb ik die weg gekozen en daar heb ik nooit spijt van gehad.” Muziek bleef een passie. Zijn collectie van 10.000 cd’s is daar de ‘stille’ getuige van. Ron: “Dat is mijn enige afwijking. Ik geloof dat mensen altijd behoefte hebben aan iets tastbaars, meer dan alleen mp3’s op Spotify.” En dat is eigenlijk ook zo in zijn werk:  

“Verbinding maken gaat het beste in de echte wereld, niet via systemen of schermen.” 

Menselijkheid in een onmenselijk systeem 

Al tijdens zijn allereerste baan in 1981 was menselijkheid in ‘onmenselijke’ systemen zijn grootste drijfveer. Als behandelingsambtenaar voor individuele huursubsidies moest hij honderd aanvragen per dag afhandelen. Maar voor Ron waren die mensen geen nummers. Het waren honderd gezinnen, honderd verhalen in het echte leven. “Ik belde mensen vaak op om te begrijpen wat erachter zat.” 

Die houding bracht hij mee naar het NPLV, waar hij vaak letterlijk de wijk in ging om bewoners te spreken. “Ik liep gewoon rond in zo’n buurt en vroeg mensen om de tijd of de weg, om een gesprek te beginnen. Dan hoor je dingen die je in een gemeentehuis nooit hoort.” Zijn advies is dan ook:  

“Jaag ambtenaren wat vaker het gemeentehuis uit! Je moet voelen wat er leeft.” 

Ron herinnert zich een ontmoeting in een Limburgse wijk die te maken had met flinke uitdagingen. “Ik sprak een oudere vrouw met een buurman die graag een steentje wilde bijdragen, zoals de stoep vegen of strooien in de winter. Maar de gemeente maakte dat praktisch onmogelijk. Ze hadden een regeling op papier, maar in de praktijk kreeg hij te horen dat het niet mocht.” Dat soort verhalen blijft hij onthouden en delen. Het laat zien dat goede bedoelingen op papier vaak niet stroken met de praktijk. 

Alles groeit van onder naar boven 

Ron is soms kritisch op hoe de overheid vaak werkt. “Stop met generiek systematisch beleid. Beschouw de burger niet als een lastige klant. De klant is koning.” Hij gelooft dat het systeem menselijker en organischer moet worden. “Alles groeit immers van onder naar boven, niet van boven naar beneden. Je moet luisteren naar wat mensen zelf nodig hebben en dat heel serieus nemen.” 

“De oplossing ligt niet in top-down werken, maar in de juiste mensen om de koffiepot krijgen. Je moet partijen samenbrengen, van woningcorporaties tot scholen en sportverenigingen. Hen laten samenwerken aan een gemeenschappelijk doel. Dat werkt echt.”  

Kennis en kunde is niet alleen te vinden bij de mensen die het langst hebben gestudeerd, weet Ron. “Juist kennis en ervaring die is opgedaan in de praktijk is waardevol als je vooruit wilt.” Daarom is hij ook fan van de Wijkwijzer, een kennis- en leernetwerk dat gemeenten en professionals ondersteunt bij integrale wijkaanpakken op het gebied van leefbaarheid en veiligheid. Het biedt praktische tools, stappenplannen, praktijkvoorbeelden en expertise waarmee gemeenten inzicht krijgen in wat werkt in kwetsbare wijken. 

"Het laat zien hoe je een integrale wijkaanpak kunt vormgeven. Het is een kwestie van deuren openen, kennis delen en bereid zijn om samen te werken. Dan kun je meters maken." 

De kracht van beweging 

Hoewel beweging en sport aanvankelijk geen prominente rol hadden in het NPLV, zag Ron de potentie ervan. “Beweging wordt vaak gezien als een ‘zachte’ interventie, een bijzaak, maar het tegendeel is waar. Het haalt bijvoorbeeld kinderen van de straat, leert ze sociaal vaardig te zijn en maakt hele wijken gezonder.” 

Ron werkte hard om sport en bewegen een plek te geven in de wijkaanpak, omdat het een van de krachtigste middelen is om grote problemen te voorkomen. Hij bracht partijen als Jantje Beton, de Johan Cruijff Foundation en de KNVB in beeld als mogelijke partners. “Die hebben niet alleen kennis, maar ook financiële middelen. Het gaat erom slimme verbindingen te maken. Voor een goed plan is áltijd geld te vinden – als je maar creatief bent en snapt dat je moet focussen op preventie, in plaats van achteraf oplappen.” 

“Je moet dwarsverbanden leggen en buiten de gebaande paden durven gaan.” 

Hij vertelt over zijn eerste ontmoeting met de Beweegalliantie: “Ik voelde meteen dat daar iets bijzonders gebeurde. Het was een inspirerende mix van rijksambtenaren en mensen uit de sport- en beweegwereld. Dat bracht me op het idee om die werelden meer met elkaar te verbinden.” Mensen uit de sport- en beweegwereld dachten heel anders dan de ambtenaren die hij kende. “Dat was een eyeopener. Ik ben die samenwerking en het gedachtegoed gaan inmasseren bij het NPLV: want beweging kan echt bijdragen aan leefbaarheid en veiligheid.” 

Een atypische ambtenaar 

Ron noemt zichzelf een atypische ambtenaar. “Ik heb het hart op de tong. Als ik ergens niet in geloof, zeg ik het gewoon. Of het nu tegen een collega is of een minister, dat maakt me niet uit. Mensen willen geen afstandelijke ambtenaren. Ze willen mensen die hen begrijpen en naast hen staan.” 

Hij herinnert zich een moment met Eberhard van der Laan, toen die als minister op bezoek was in een probleemwijk. “Van der Laan zei tegen de gemeenteambtenaren en de burgemeester: ‘Ik wil met de bewoners praten. Jullie komen straks wel aan de beurt.’ Dat vond ik fantastisch. Hij begreep wat er echt toe doet: luisteren naar de mensen waar het om gaat. Later vroeg hij mij om de communicatie tussen partijen in goede banen te leiden. Dat zijn de momenten in je carrière die blijven hangen.” 

“Je moet luisteren, écht luisteren. Stop met denken in systemen en ga uit van wat er lokaal nodig is.”  

Blijven bouwen op verbinding 

Nu Ron met pensioen gaat, hoopt hij dat zijn werk door anderen wordt voortgezet. “Mijn grootste wens is dat het NPLV en de Beweegalliantie blijven bouwen op verbinding. Het draait om samenwerken en luisteren. Blijf zoeken naar wat wél kan.” Je moet soms de muren tussen sectoren afbreken om écht verschil te maken, zegt Ron. “Dat kost tijd en energie, maar het is de enige manier.” 

Met zijn onorthodoxe aanpak, kritische blik en menselijke benadering verliest het ministerie een bijzondere ambtenaar. Uiteraard blijft hij ook na zijn pensioen in beweging. Misschien gaat de ‘buitenboordmotor’ iets rustiger varen, maar er is nog genoeg te doen in zijn eigen woonplaats Schiedam en daarbuiten. Grote kans dat je hem ergens tegenkomt, vergezeld door zijn hond Pippie, op weg naar weer een nieuwe mogelijkheid om te verbinden en kennis te delen.