Helmond sluit aan bij het Beweegpeloton: “De hardware staat nu. De echte vraag is: wat gebeurt er daarna?”
In Helmond is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in sport, bewegen en gezondheid. Nieuwe accommodaties, wijkgerichte programma’s en sterke samenwerking tussen gemeente, zorg, onderwijs, welzijn en bedrijfsleven vormen een stevige basis. Toch is de opgave groot. Helmond scoort op gezondheid en bewegen onder het landelijk gemiddelde en in sommige wijken leven mensen gemiddeld zeven jaar korter en negentien jaar in minder goede gezondheid.
Juist daarom is Helmond aangesloten bij het Beweegpeloton van de Beweegalliantie: een netwerk van gemeenten, NPLV-programmabureaus en provincies die bewegen zien als motor voor een gezonde, verbonden en leefbare samenleving. Namens Jibb+ is Algemeen Manager Rob van der Wijst betrokken als kartrekker. Jibb+ is de uitvoeringsorganisatie voor sport-, beweeg- en voedingsinterventies in Helmond en werkt nauw samen met de gemeente en lokale partners.
Rob: “Er gebeuren in Helmond ontzettend veel goede dingen, maar tegelijkertijd hebben we ook een enorme opgave. Helmond scoort relatief gezien ondergemiddeld op gezondheid en bewegen, en in sommige wijken zijn de gezondheidsverschillen groot. De uitdaging is om juist de inwoners te bereiken die het meeste baat hebben bij meer bewegen.”
Een stad met grote verschillen
Helmond is een stad van ongeveer 100.000 inwoners, verdeeld over 11 wijken. Een aantal wijken vraagt extra aandacht als het gaat om gezondheid, bewegen en leefbaarheid. Drie daarvan liggen rondom Campus De Braak, een nieuwe sportieve en beweegvriendelijke omgeving met onder meer het stadion van Helmond Sport, twee middelbare scholen, een zwembad, fysiotherapie en sportverenigingen. De campus is niet alleen gebouwd als plek om te sporten, maar vooral als investering in de gezondheid en leefbaarheid van de omliggende wijken.
In Helmond is de afgelopen jaren veel opgebouwd om bewegen mogelijk te maken. Er is geïnvesteerd in accommodaties, openbare ruimte en beweegvoorzieningen in de wijk. Met Campus De Braak is daar een grote sportieve en beweegvriendelijke omgeving bij gekomen, midden tussen wijken waar de opgave groot is. Ook in de manier van werken en in de samenwerking met partners is een stevige basis gelegd.
Die basis noemt Rob de ‘hardware’: belangrijk en waardevol, maar niet genoeg om mensen vanzelf in beweging te krijgen. “Er zijn heel veel miljoenen geïnvesteerd in stenen en openbare ruimte. Er zijn beweegvoorzieningen geplaatst en de koppeling met de wijk is heel bewust gezocht. De hardware staat nu. De echte vraag is: wat gebeurt er daarna?”
Want de volgende stap zit niet alleen in voorzieningen, maar vooral in activering, samenwerking en eigenaarschap. Hoe zorg je dat inwoners de weg weten te vinden? Dat partners hun rol pakken? En dat bewegen onderdeel wordt van het dagelijks leven in de wijk?
Want een beweegvriendelijke omgeving leidt niet automatisch tot meer beweging. Zeker niet bij inwoners voor wie bewegen of gezond leven niet bovenaan de prioriteitenlijst staat. “Het betekent niet dat mensen hierdoor zelf meer naar buiten gaan om te bewegen. Daar zit een belangrijke crux.”
Van bereik naar echte activering
Jibb+ werkt wijkgericht en zet bewust in op erkende interventies, zoals de Nationale Wandel Uitdaging, Golden Sports, Sociaal Vitaal en het Nijntje Beweegdiploma. Daarmee bouwt Helmond voort op aanpakken die op andere plekken hun waarde al hebben bewezen, maar altijd met een lokale vertaling. “Wij hebben er samen met de gemeente Helmond bewust voor gekozen om vooral te focussen op erkende interventies. Natuurlijk geven we daar lokaal een eigen twist aan, maar we kiezen bewust voor aanpakken waarvan op andere plekken al is bewezen dat ze effect hebben.”
Die aanpak werkt goed voor gerichte doelgroepen. Via basisscholen worden vrijwel alle kinderen bereikt. Voor ouderen zijn er wekelijks tientallen beweeggroepen, waarbij bewegen vaak ook een middel is voor ontmoeting, structuur en plezier. “We hebben 47 beweeggroepen per week voor ouderen. Daar gaat het niet alleen om bewegen. Het gaat erom dat mensen bij elkaar komen, een kop koffie drinken en elkaar ontmoeten. De positieve bijvangst is dat ze ook drie kwartier tot een uur in beweging zijn.”
Bij andere groepen is dat lastiger. Vooral inwoners tussen de 20 en 55 jaar zijn moeilijker te bereiken. Juist in deze groep spelen overgewicht, obesitas en onvoldoende bewegen een grote rol, maar de dagelijkse realiteit is vaak complex. “Die mensen vind je niet vanzelf. Ze hebben bewegen of gezond leven niet altijd hoog op hun agenda staan. Omdat er andere problemen spelen, omdat ze druk zijn met werk en gezin, of omdat ze de weg niet weten te vinden. Het bereiken én binden van die groep is een ingewikkelde opgave.”


Bewegen als middel voor leefbaarheid
In Helmond gaat bewegen nadrukkelijk over meer dan sport. Het raakt aan gezondheid, ontmoeting, veiligheid, kansengelijkheid en leefbaarheid. Dat is ook zichtbaar in Rijpelberg, een zogenoemde New Town-wijk. Rijpelberg hoort niet tot de wijken waar de opgave op dit moment het grootst is, maar vraagt volgens Rob wel om preventieve aandacht. “Je ziet daar dat de motorische vaardigheden van kinderen gemiddeld minder zijn en dat overgewicht hoger is dan in andere wijken. Dat zijn signalen die je serieus moet nemen.”
Volgens Rob kan bewegen juist in dit soort wijken veel betekenen. Niet als losse activiteit, maar als manier om positieve reuring te creëren. “Bewegen kan bijdragen aan leefbaarheid. Dat er iets gebeurt in de wijk, dat mensen elkaar ontmoeten, dat er een sterker veiligheidsgevoel ontstaat en minder overlast. Daar kan bewegen echt een belangrijke rol in spelen.”
Een mooi voorbeeld is de samenwerking met Helmond Sport. Onlangs startte een leefstijlprogramma met de betaald voetbalorganisatie. De kracht van zo’n club blijkt groot. “We merken dat de kracht van zo’n organisatie helpt,” vertelt Rob. “Mensen haken daarop aan, omdat ze zich verbonden voelen met die club. Dat zijn positieve ontwikkelingen.”
Domeinoverstijgend samenwerken
Waar Helmond volgens Rob sterk in is, is het verbinden van sport en bewegen met andere domeinen. Via Gezond Helmond werken verschillende partners samen aan gezondheid en leefstijl. Ook het ziekenhuis, kinderopvangorganisaties, scholen, zorgorganisaties en bedrijven zijn betrokken. “Ik denk dat sport en bewegen in Helmond echt verweven is geraakt in veel domeinen. We horen van andere gemeenten dat zij dat ook graag zo zouden willen zien.”
Toch ziet Rob ook een belangrijke vervolgstap. “We moeten van meepraten naar meedoen. Je kunt met elkaar aan tafel zitten en een goed netwerk hebben, maar de vraag is: gaan scholen, zorginstellingen en bedrijven het ook echt implementeren?”
Daarin ziet Rob een duidelijke meerwaarde in de samenwerking met de Beweegalliantie. Met de Whole System in the Room-aanpak wil Helmond wijkpartners nog actiever betrekken bij de vraag hoe Campus De Braak en de omliggende wijken elkaar kunnen versterken. “Wij zoeken naar manieren om partners meer eigenaarschap te laten pakken. Niet alleen praten over bewegen, maar samen kijken: wat betekent dit voor jouw organisatie, jouw wijk, jouw doelgroep?”
Leren en delen in het Beweegpeloton
Met de aansluiting bij het Beweegpeloton kan Helmond kennis ophalen én ervaringen delen. Vanuit zijn perspectief ziet Rob dat er in Helmond veel is opgebouwd op het gebied van wijkgericht werken, erkende interventies en domeinoverstijgende samenwerking. Tegelijkertijd spelen er vragen die op veel plekken herkenbaar zijn: hoe bereik je de mensen die je nu nog niet bereikt? Hoe activeer je inwoners rondom een nieuwe voorziening? En hoe zorg je dat bewegen duurzaam wordt geborgd in beleid én praktijk?
Rob’s belangrijkste les voor andere gemeenten ligt bij het investeren in brede samenwerking. “Investeer ook in het netwerk met partners waarvan je in eerste instantie denkt dat ze misschien wat verder van je missie af staan.” Als voorbeeld noemt hij de samenwerking met de stichting die verantwoordelijk is voor de bedrijventerreinen in Helmond. Omdat vitaliteit daar hoog op de agenda staat, ontstond verbinding met het bedrijfsleven. Dat leidde uiteindelijk tot nieuwe contacten, projecten en interventies.
De volgende stap
Voor Helmond is de opgave helder. De stad heeft geïnvesteerd in accommodaties, openbare ruimte, programma’s en samenwerking. Nu is het tijd om die basis nog beter te verbinden met het dagelijks leven van inwoners. “Uiteindelijk gaat het erom dat mensen daadwerkelijk in beweging komen. Vooral de mensen voor wie dat niet vanzelfsprekend is.”
Daarmee raakt Helmond precies aan de kern van het Beweegpeloton. Bewegen is geen doel op zich, maar een motor voor gezondheid, ontmoeting, leefbaarheid en kansengelijkheid.
Voor jou geselecteerd:
Lees verder Monitoring en evaluatie: wat levert jouw werk eigenlijk op?
Lees verder Maak kennis met de kopman van het Beweegpeloton: Gerben van Duin