Leeuwarden beweegt volgens het Athletic Skills Model

Een sportzaal waar asymmetrische doeltjes staan, tafeltennistafels met ongebruikelijke vormen en kleuren die uitdagen tot creativiteit. In Leeuwarden is het Athletic Skills Model (ASM) geen toekomstmuziek, maar praktijk. En dat gaat verder dan sport. “Ik denk echt dat we hiermee sportend Nederland kunnen veranderen”, zegt Sido de Schiffart, manager sportontwikkeling bij bv SPORT, dat de sportaccommodaties beheert en het stimuleringsbeleid in de gemeente uitvoert met buurtsportcoaches, beweegcoaches en vakleerkrachten. Speciaal voor het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid heeft bv SPORT een projectleider veelzijdig bewegen aangesteld om het ASM in Leeuwarden Oost te introduceren en uit te (laten) voeren.

Wat is ASM en waarom werkt het?

Het Athletic Skills Model (ASM) is een wetenschappelijk en praktisch onderbouwde visie op bewegen. 

"Het is ontstaan vanuit de constatering dat er wel goede sporters waren, maar niet veel complete atleten."

Eén van de bedenkers, René Wormhoudt, werkte jarenlang als conditietrainer bij Ajax en het Nederlands elftal en zag hoe sporters vaak motorisch eenzijdig ontwikkeld waren. Dat kon beter!

Het ASM-model maakt gebruik van de ‘Schijf van 10!’, tien grondvormen van bewegen, zoals trappen en mikken, stoeien en vechten, of klimmen en klauteren. In plaats van uit te gaan van één specifieke sport, ontleedt het ASM een sport juist in deze grondvormen. "Bij voetbal komen er bijvoorbeeld zes vormen terug, maar er zijn er vier die minder aan bod komen. Die wil je ook aandacht geven – in een andere sport, of met andere oefeningen. Daar heb je uiteindelijk profijt van als veelzijdig beweger", aldus Sido.

ASM stimuleert variatie, creativiteit en motorische veelzijdigheid. Door bijvoorbeeld te trainen met asymmetrische materialen of op afwijkende ondergronden, worden sporters beter in ruimtelijk inzicht en leren ze sneller schakelen. "Je maakt andere keuzes tijdens het spel, omdat je hebt leren omgaan met onverwachte situaties. En dat maakt je uiteindelijk ook beter in je eigen sport", vertelt Sido. Het model is toepasbaar voor jong en oud, van topsporter tot recreant, en draagt bij aan meer plezier, minder blessures en een leven lang bewegen.

Leeuwarden zet ASM breed in

De Friese hoofdstad heeft het ASM stevig verankerd – het model staat zelfs in het coalitieprogramma. Sido en zijn team hebben zich daarvoor jarenlang actief ingezet om de ASM-visie goed op de kaart te zetten, van de gemeenteraad tot aan buurtsportcoaches. Inmiddels zijn tientallen vakleerkrachten, fysiotherapeuten, sportinstructeurs en zelfs iemand van een jeugdcircus opgeleid tot ASM-instructeur. 

"Ik denk dat er inmiddels zo’n veertig mensen in de regio zijn opgeleid. We bieden de ASM-opleiding regelmatig aan voor het hele werkveld."

Ook in de fysieke omgeving is het Athletic Skills Model duidelijk zichtbaar in Leeuwarden. Zo is er een PLAYCE-sportzaal in sportcentrum Rengers, volledig ingericht volgens de principes van ASM. Alle gymzalen die bv SPORT beheert zijn bovendien uitgerust met ASM-graphics en -materialen die veelzijdig bewegen stimuleren. Daarnaast wordt er gewerkt aan een dynamische Skills Garden bij het oude Cambuurstadion. Buurtbewoners, ondernemers en andere belanghebbenden hebben inspraak in het ontwerp. En er is zelfs een mobiele PLAYCE in de maak, waarmee Sido in vooral de verschillende wijken van Leeuwarden Oost zichtbaar wil maken wat ASM inhoudt: “Vergelijk het met een circustent, die verhuist ook van plek naar plek.”

Jongeren opleiden: ASM als springplank

In Leeuwarden wordt ASM niet alleen gebruikt om bewegen te stimuleren, maar ook als middel voor persoonlijke ontwikkeling. Met name in Leeuwarden Oost, onderdeel van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV), wordt sport ingezet om jongeren meer kansen te bieden. 

"We willen jongeren een rol geven in de ASM Skills Garden, bijvoorbeeld als activiteitenbegeleider. Daarmee zorgen we voor meer eigenaarschap en verantwoordelijkheid.”

Samen met jongerenwerkers, onderwijs en partners als de Krajicek Foundation werken ze aan een maatwerktraject. Jongeren kunnen dan starten met een maatschappelijke diensttijd, gevolgd door een LSR-opleiding (Leider Sportieve Recreatie) en uiteindelijk doorgroeien naar ASM-instructeur of zelfs naar een sportopleiding als CIOS of ALO. "Zo’n traject kan voor jongeren een opstap zijn naar werk of vrijwilligerswerk in de sport, of misschien wel een toekomst als sportprofessional", aldus Sido.

Deze aanpak is ook bedoeld om moeilijk bereikbare doelgroepen te betrekken. "Als jongeren zelf actief worden, kunnen ze ook als voorbeeld dienen voor anderen. Dan ga je van passief bewegen, naar actief meedoen, naar zelf instructeur zijn. Dat is een drietrapsraket die werkt", zegt Sido. Zo wordt ASM een springplank, niet alleen naar meer bewegen, maar ook naar kansen en zelfvertrouwen.

Van peuters tot ouderen: ASM is voor iedereen

ASM is niet alleen voor sporttalenten of kinderen. Ook ouderen profiteren ervan. Sido noemt een voorbeeld van een verzorgingshuis: "Ze hebben een muur laten beschilderen met allerlei vormen en kleuren. Daarmee kun je met ouderen simpele oefeningen doen: raak het gele vierkant aan of tik met je rechterknie tegen het blauwe driehoekje. Een soort Twister. Dat is ASM in de praktijk." Het uitgangspunt blijft hetzelfde: veelzijdigheid. 

"Ik hoop dat we een generatie krijgen die méér beweegt, gewoon omdat het leuk is. Dat begint al bij de kinderopvang, maar gaat door in de zorg of het onderwijs."

Wat andere gemeenten hiervan kunnen leren

Het succes in Leeuwarden biedt waardevolle lessen voor andere gemeenten, sportorganisaties en professionals. "Zorg dat je begint met het opleiden van mensen. Zij worden je belangrijkst ambassadeurs. Daarna laat je in de praktijk zien wat ASM is. Nodig mensen uit, want als ze het met eigen ogen zien, dan snappen ze het", zegt Sido. Dat geldt ook voor beleidsmakers. "We hebben ASM in het coalitieprogramma gekregen door structureel contact te onderhouden met beleidsadviseurs en raadsleden, én door ze simpelweg uit te nodigen in een ASM-sportzaal. Dat werkt beter dan welk rapport dan ook", legt hij uit.

ASM biedt verbinding tussen sport, zorg, onderwijs en leefomgeving. Het helpt om sportplekken anders in te richten, kinderen, volwassenen en ouderen op een toegankelijke manier te laten bewegen én sociaal-maatschappelijke doelen te bereiken. ASM laat zien dat bewegen meer is dan een doel op zich – het is een krachtig middel voor een gezonde, inclusieve en verbonden samenleving.

Zelf zien hoe het werkt?

Tijdens werkbezoeken van de Beweegalliantie op 15 april in Den Bosch en op 15 mei in Almelo krijgen deelnemers de kans om zelf te zien hoe ASM tot leven komt. Van Skills Garden tot PLAYCE, van beweegarmoede tot beweegplezier – je ziet het met eigen ogen. Mocht je daar niet bij kunnen zijn, dan kun je de mobiele PLAYCE vanaf 22 september ook ervaren tijdens de Nationale Sportweek die dit jaar wordt gehost door… de stad Leeuwarden!