Middelburg: een gezonde, inclusieve en beweegvriendelijke stad

Foto: wethouder Jeroen Louws op een crossfiets.

Met hun nieuwe BOSS-visie (Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen) kiest de Zeeuwse hoofdstad voor een integrale aanpak van de openbare ruimte. 

“Iedereen moet zich welkom voelen in de openbare ruimte. Kinderen, jongeren, ouderen, maar ook mensen met een beperking.” 

Met die woorden benadrukt wethouder Jeroen Louws het belangrijkste uitgangspunt voor de inrichting van de Middelburgs buitenruimte.

Van speeltuin naar gezonde stad

Veel speeltoestellen waren aan vervanging toe. In plaats van simpelweg nieuwe toestellen te bestellen, zag de gemeente Middelburg een mooie kans om een nieuwe, bredere koers in te zetten die verder ging dan spelen: 

“Ontmoeten, bewegen en verblijven in de openbare ruimte zijn ook belangrijk voor andere doelgroepen dan alleen spelende kinderen.”

Het doel was een netwerk van toegankelijke plekken in de hele stad waar alle inwoners – van peuter tot pensionado – kunnen bewegen, spelen, sporten en elkaar ontmoeten. Het betekent een verschuiving van een nauwe focus op traditionele speelplaatsen voor kinderen naar een bredere, meer inclusieve benadering van de openbare ruimte, met als ultieme doel een gezonde stad.

Data én bewoners als basis

De BOSS-visie ontstond op basis van een slimme combinatie van data-analyse en bewonerparticipatie. Beleidsadviseur Wim Sanderse licht toe:

“We onderzochten welke voorzieningen er al waren, hoe het zat met hittestress en wateroverlast, en welke demografische ontwikkelingen er speelden. Maar die data hebben we altijd náást de ervaringen van bewoners gelegd om een volledig beeld te krijgen.”

Uit alle enquêtes, gesprekken en bijeenkomsten bleek dat inwoners zelf ook de koppeling maken tussen groen, spelen en gezondheid. Een groene omgeving heeft bij alle leeftijdsgroepen de voorkeur, omdat het gezelliger en mooier is, maar ook meer afwisseling en uitdaging biedt. Kinderen vertelden bijvoorbeeld dat ze het leuk vinden om in bomen te klimmen, zich achter bosjes te verstoppen en hutten te bouwen. En dat ze liever geen hekken om speeltuinen zien, maar liever voor natuurlijke materialen kiezen. Daar heeft de gemeente goed naar geluisterd.

Groene plekken voor iedereen

De gemeente zet sterk in op natuurinclusieve speel- en beweegvoorzieningen. Denk aan boomstammen, waterpartijen en speelheuvels in plaats van bijvoorbeeld de meer traditionele wipkippen. Meer groen in de stad heeft veel voordelen: het is beter voor het milieu, er is minder wateroverlast, meer schaduw, meer biodiversiteit – mensen voelen zich gewoon prettiger in een groene omgeving. 

Een mooi voorbeeld is Speelhof Hoogerzael in de wijk Griffioen, waar spelen, leren en natuur samenkomen. Er zijn tuintjes voor scholen, een speelbos en natuurlijke routes. Het is een oase voor wildebrassen, avonturiers, dromers en ontdekkers, zoals op de website te lezen is. “Het is een plek waar kinderen spelen en opa’s en oma’s graag mee naartoe gaan. Zo ontstaat vanzelf contact en beweging”, vertelt Sanderse.

Ook de stadswallen rondom de binnenstad vormen een groen gebied dat dankzij mooie wandel- en fietspaden uitnodigt tot beweging voor alle leeftijden. In buurten kun je meer groen realiseren door bijvoorbeeld wadi’s, zand-waterspelen en ravotbosjes te maken. 

Gelaagde aanpak en wijkgerichte uitvoering

De BOSS-visie kent een duidelijke, gelaagde structuur. Grote gemeentelijke ‘BOSS-plekken’ nodigen uit om langer te verblijven en centrale buurtplekken stimuleren ontmoetingen binnen de wijk. Daarnaast zorgen informele straatplekken en beweegroutes voor veilige verbindingen en dagelijks gebruik in de directe woonomgeving.

Middelburg pakt elk jaar twee wijken aan, te beginnen met Middelburg-Zuid en Dauwendaele. Deze wijk-voor-wijk-aanpak zorgt voor focus én maatwerk. Bewoners doen altijd mee, zodat de inrichting past bij hun leefwereld en specifieke behoeften en wensen. Het idee hierachter is om niet langer per individuele plek of per te vervangen toestel een apart participatietraject op te starten, maar om een grotere groep plekken in samenhang met elkaar te verbeteren.

Draagvlak en domeinoverstijgende samenwerking

De gemeenteraad was blij met de nieuwe BOSS-visie en verhoogde zelfs de beschikbare middelen om het plan uit te voeren. De brede steun is vooral te danken aan de koppeling met andere beleidsvelden, zoals gezondheid, duurzaamheid en onderwijs. Dat maakt de visie relevant voor meer partijen en kansrijker in de uitvoering.

“Het werd een gedeelde ambitie. Geen coalitie versus oppositie, maar iets wat iedereen omarmde.”

Sanderse benadrukt wel het belang van goede communicatie, ook tussen de verschillende domeinen. “Dit vraagt om een nieuwe manier van werken. Soms moeten we als organisatie wennen aan hoe we vanaf nu integraal met groen, spelen en ontmoeten omgaan.” 

Inspiratie voor andere gemeenten

Middelburg laat zien hoe je natuurlijke speel- en beweegelementen – voor alle leeftijden – succesvol kunt integreren als volwaardig en duurzaam alternatief voor traditionele, onderhoudsgevoelige voorzieningen. Volgens wethouder Louws zit de kracht van de BOSS-visie in verbinden:

“Zoek de cross-overs. Combineer bewegen met vergroening, klimaat, ontmoeting en gezondheid. Dan maak je het beleid sterker en breder gedragen.”

Gemeenten waar het draagvlak misschien minder vanzelfsprekend is, raadt Sanderse aan om klein te beginnen met concrete projecten. “Een goed voorbeeld spreekt vaak voor zich en kan een vliegwiel voor verandering zijn.”

Tot slot is de inclusieve, participatieve aanpak een belangrijke inspiratie voor andere gemeenten. Middelburg combineert data-analyse met actieve inbreng van inwoners, jongeren, scholen en maatschappelijke organisaties. Bewoners mochten daarbij niet alleen meedenken, maar leverden ook inhoudelijke input die daadwerkelijk is meegenomen in het ontwerp en de keuzes per wijk. 

Zo’n aanpak zorgt voor draagvlak, betere plannen en uiteindelijk een aantrekkelijkere leefomgeving die iedereen uitnodigt om te bewegen, te ontmoeten en te ontspannen.