'Nieuwe denkrichtingen voor beweegbeleid' een opinie van Wieke Blijleven (SCP)

Ieder beleid bevat mensbeelden

Ook in de plannen van het kabinet ten aanzien van sport en bewegen klinken mensbeelden door. Zo lezen we in het regeerprogramma: ‘Ons doel is een gezonde generatie in 2040. We stimuleren onder andere een gezondere leef- en schoolomgeving. We staan voor vrije keuzes. Kinderen en jongeren hebben echter niet altijd de mogelijkheid zelf een weloverwogen keuze te maken. Daar ligt een taak voor de overheid’ (bron). Het kabinet gaat uit van vrije keuzes, en daarmee impliciet van autonome mensen, die zelf kunnen en willen beslissen over hun leven. Alleen bij de groepen die dat niet kunnen - kinderen en jongeren – ligt een taak voor de overheid.

Dit mensbeeld herkennen we uit ons rapport ‘Niets moet’, over de mensbeelden van burgers en beleidsmakers ten aanzien van sport en bewegen. In dit kwalitatieve onderzoek, waarin we een groep burgers en een groep beleidsmakers verschillende beleidsopties voorlegden kwam het beeld naar voren van de autonome mens, die wars is van autoriteit en eigen keuzes wil en kan maken. Die mens vraagt om een overheid die burgers vrij laat en mogelijkheden biedt.

Enerzijds biedt dit breed gedeelde mensbeeld kansen om het doel, een gezonde generatie in 2040, dichterbij te brengen. Vrijblijvende maatregelen zoals het stimuleren van een omgeving die kinderen aanzet tot bewegen en het ondersteunen van de sportinfrastructuur kunnen waarschijnlijk rekenen op breed draagvlak. Anderzijds kan hetzelfde mensbeeld het behalen van het doel ook juist in de weg staan. Het bestaande beleid, dat ook voor vrije keuzes staat, slaagt namelijk nog niet in om mensen voldoende te laten bewegen, ook wanneer zij dat wel willen. Vanuit het autonome mensbeeld wordt een actievere rol van de overheid echter snel terzijde geschoven als ‘betutteling’, en daarmee als niet wenselijk en niet effectief.

Realistischer mensbeeld

Sport en bewegen lijkt dus te vragen om meer of ander beleid en een realistischer mensbeeld. Met andere woorden: er is ofwel meer beleidsinzet nodig vanuit autonome mensbeeld waarin de vrije keuze voorop staat, of er moet buiten dit dominante mensbeeld worden gekeken naar nieuwe, creatieve oplossingen om mensen in beweging te krijgen. We presenteren in het onderzoek drie denkrichtingen voor dergelijke nieuwe oplossingen, buiten het dominante mensbeeld:

1. Voor de overheid: beleidsdoelen over gezondheid verankeren, zodat ze minder vrijblijvend worden

Je zou beleidsdoelen met betrekking tot gezondheid wettelijk kunnen vastleggen, zoals bij klimaatdoelen en normen voor begrotingstekorten, door middel van een inspanningsverplichting of presentatieverplichting.

2. Voor de omgeving: nieuwe normen introduceren door een proactievere opstelling

Je zou bijvoorbeeld voor de verschillende omgevingen, zoals werk, onderwijs, kinderopvang, zorg en de ruimtelijke omgeving, normen op kunnen stellen die meer bewegen de logische stap maken. Denk bijvoorbeeld aan gezonde en beweeg­vriendelijke buurten in de Omgevingswet of richtlijnen voor voldoende beweging in de kwaliteitseisen voor de kinderopvang (zie ook Nederlandse Sportraad 2024).

3. Voor burgers: positieve prikkels inbedden

Een bestaand voorbeeld is het opnemen van de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) in het basispakket van de zorgverzekering. De GLI helpt mensen met overgewicht meer te bewegen en gezond te eten. In die lijn zou je kunnen nadenken over andere positieve prikkels om te bewegen.

Als er voldoende lef in het ‘Hoop, lef en trots-kabinet' zit dan is er wellicht ruimte om nieuwe denkrichtingen als deze te verkennen.