'To green or not to green': hoe effectief zijn groene schoolpleinen?

Wat zegt de literatuur?

In de literatuur is er het een en ander bekend over het stimuleren van bewegen op het schoolplein. Wetenschappelijke studies laten zien dat vergroening van schoolpleinen niet altijd leidt tot meer beweging bij kinderen¹. Een literatuurstudie toonde bovendien aan dat de impact verschilt voor jongens en meisjes. Zo bleken vooral meisjes te profiteren van een groene inrichting: hun actieve speelgedrag nam toe met 12% ². Een andere studie die de effectiviteit van schoolpleinvergroening grondig onderzocht vond een 14% toename van het actieve speelgedrag bij de meisjes. Tevens was er geen sprake van een verandering bij de jongens³. Resultaten uit ons eigen onderzoek sluiten hierbij aan. In een pilotonderzoek waarbij wij het beweeggedrag van kinderen in kaart brachten – met beweegsensoren, GPS-trackers en gedragsobservaties - op een grijs en een groen schoolplein zagen we dat meisjes op het groene schoolplein 9% van de pauzetijd actiever waren dan meisjes op het grijze schoolplein. Voor de jongens vonden wij géén verschil⁴. In weer een andere onderzoek zagen wij dat jongens en meisjes even actief speelden op een groene natuurlijke speelplek⁵, terwijl op traditionele speelplekken jongens meestal actiever zijn. 

Zonering

Groene schoolpleinen lijken dus een inclusiever speelklimaat te hebben. Dit roept de vraag op wat daarvan het mechanisme is. In de literatuur wordt beschreven dat de open ruimte van stenige schoolpleinen vaak gedomineerd wordt door sportgerichte en competitieve activiteiten van een deel van de jongens. Hierdoor worden meisjes die niet meedoen, evenals andere jongens, beperkt in hun speelmogelijkheden^6,7. Schoolpleinen met afgeschermde zones, bijvoorbeeld met vergroening en bosschages, zorgen ervoor dat sportgericht en competitief speelgedrag zich meer beperkt tot de daarvoor ingerichte plekken. De andere zones bieden dan ruimte voor ontspanning of ander vrij speelgedrag, zoals ontdekken, verstoppen, klimmen, klauteren, spelen met losse materialen en fantasiespel. Maar een dergelijke zonering kan waarschijnlijk ook zonder vergroening gerealiseerd worden, niet waar?

Voor- en nadelen

Een groen schoolplein heeft tevens niet alleen voordelen. Ervaren nadelen zijn bijvoorbeeld: tijd en kosten voor beheer, slijtage, vandalisme en viezigheid in en om de school⁸. Daarnaast is er voldoende bewijs dat het speelgedrag tijdens het speelkwartier ook bevorderd kan worden met maatregelen zoals pauzeroostering, extra speelmaterialen, belijning en markeringen en een koppeling met de gymles⁹. Dus waarom zouden scholen dan kiezen voor zo’n ingewikkelde en relatief dure ingreep als vergroening van het schoolplein? Dat zit waarschijnlijk in de meervoudige waardecreatie. Met de vergroening van schoolpleinen creëer je niet alleen een fijne plek dat gevarieerd speelgedrag stimuleert. Het prikkelt ook de zintuigen en bevordert herstel en ontspanning¹⁰, ook bij medewerkers. Groene schoolpleinen lijken vooral bevorderlijk te zijn voor de sociale en mentale gezondheid van kinderen¹, mede omdat er daar minder sprake is van conflicten tussen kinderen⁷. Bovendien dragen ze bij aan biodiversiteit en klimaatadaptatie en biedt het interessante mogelijkheden voor buitenlessen.    

Evaluatietool

Om scholen en andere stakeholders hierbij te ondersteunen, is sinds vorig jaar de Groene Schoolpleinen Evaluatie Tool¹¹ beschikbaar. Deze tool helpt bij de vergroening van schoolpleinen en, in combinatie met onderzoek, bij het vergroten van concrete inzichten in de effecten ervan. Laten we hiermee aan de slag gaan en blijven evalueren wat het beste werkt voor de omgeving – en bovenal voor de kinderen. 

Referenties:

1. Schipperijn, J., Madsen, C. D., Toftager, M., Johansen, D. N., Lousen, I., Amholt, T. T., & Pawlowski, C. S. (2024). The role of playgrounds in promoting children’s health–a scoping review. International journal of behavioral nutrition and physical activity, 21(1), 72.

2. Bikomeye, J. C., Balza, J., & Beyer, K. M. (2021). The impact of schoolyard greening on children’s physical activity and socioemotional health: A systematic review of experimental studies. International journal of environmental research and public health, 18(2), 535.

3. van Dijk-Wesselius, J. E., Maas, J., van Vugt, M., & van den Berg, A. E. (2022). A comparison of children's play and non-play behavior before and after schoolyard greening monitored by video observations. Journal of Environmental Psychology, 80, 101760.

4. Van Spronsen, T., de Schipper, A., Bliekendaal, S. (2024). Bewegen op het schoolplein. Aeres Hogeschool Almere.

5. Bliekendaal, S., & Ekkel, D. (2023). O. 6.1-11 Children’s play and physical activity levels in a natural playground: an observational case study from the Netherlands. European Journal of Public Health, 33(Supplement_1), ckad133-270.

6. Dyment, J. E., Bell, A. C., & Lucas, A. J. (2009). The relationship between school ground design and intensity of physical activity. Children's Geographies, 7(3), 261-276

7. Raney, M. A., Hendry, C. F., & Yee, S. A. (2019). Physical activity and social behaviors of urban children in green playgrounds. American journal of preventive medicine, 56(4), 522-529.

8. Maas, J., Muller, R., Hovinga, D. (2014). Groene schoolpleinen. Succes- en faalfactoren bij een duurzaam ontwerp van groene schoolpleinen.

9. Van Gelder, W., Mauw, S., Geschiere, E., Krajenbrink, H. (2023). Wat zijn bouwstenen van een dynamische schooldag. https://www.allesoversport.nl/thema/beweegstimulering/wat-zijn-de-bouwstenen-van-een-dynamische-schooldag/

10. van den Bogerd, N., Hovinga, D., Hiemstra, J. A., & Maas, J. (2023). The Potential of Green Schoolyards for Healthy Child Development: A Conceptual Framework. Forests, 14(4), 660.

11. Van den Boogerd, N., Maas, J. (2024). De Groene Schoolpleinen Evaluatie Tool. https://edepot.wur.nl/651967