Van eenzaamheid naar samen bewegen
Zaandam-Oost kent grote uitdagingen: armoede, eenzaamheid en gezondheidsachterstanden. Bewoners leven gemiddeld minder gezond dan in andere delen van Zaanstad. Uit onderzoek blijkt zelfs dat de ‘ervaren gezondheid’ in de wijk de afgelopen jaren is gedaald. Juist daarom is het thema gezondheid toegevoegd als één van de vijf grote opgaven van het Pact. Want gezonder leven gaat niet alleen over zorg, maar vooral over leefstijl, ontmoeting en het maken van kleine dagelijkse keuzes. Daar komt beweging in beeld: samen wandelen blijkt vaak de meest laagdrempelige ingang naar een gezonder leven.
Sommige mensen wandelen al, maar anderen wandelen te weinig of helemaal niet. Ons project zet ook die mensen in beweging.
Wandelen is volgens Samira een ideaal startpunt: het is gratis, gezellig en voor bijna iedereen haalbaar. Het vraagt geen dure materialen of lidmaatschap en je kunt het overal doen. Daarom zet het Pact wandelgroepen op via het Gezondheidscafé en de gezondheidscoaches. Deelnemers maken daardoor vaker een praatje onderweg, leren nieuwe buren kennen en voelen zich minder geïsoleerd. Juist dat sociale contact maakt volgens Samira het verschil: “Eenzaamheid verdwijnt niet door zorg, maar door samen dingen te doen.”
De kracht van gezondheidscoaches
Een van de meest succesvolle initiatieven is de inzet van gezondheidscoaches. Inmiddels zijn er bijna vijftig opgeleid. Zij wonen zelf ook in de wijk en kennen de uitdagingen, cultuur en gevoeligheden van hun buurtgenoten. Hun werk is veelzijdig: van het organiseren van activiteiten tot het voeren van persoonlijke gesprekken over leefstijl en welzijn. “Een gezondheidscoach organiseert een wandelgroep, geeft fietsles of praat met buurtbewoners over hoe je een zak chips het beste niet in één keer leeg eet. Het gaat om heel gewone, herkenbare gesprekken.”
Die praktische aanpak werkt. Elke week zijn er tientallen activiteiten. Van groepsbijeenkomsten over mentale gezondheid en eenzaamheid tot inloopspreekuren met de wethouder. Bewoners nemen zelf verantwoordelijkheid en geven kennis door als een olievlek.
We hopen dat bewoners straks zelf hun eigen gezondheidscafé opzetten in een buurthuis, kantine, moskee of bibliotheek. Drie of vier uurtjes per week kan al verschil maken. Een gezondheidscafé hoeft geen fulltime voorziening te zijn.
De Beweegalliantie als partner
De Beweegalliantie versterkt het Pact Zaandam-Oost voor de opgave gezondheid. Het doel is om ook (kwetsbare) bewoners te bereiken die normaal moeilijk in beweging komen en sportclubs te ondersteunen bij het betrekken van ouders en hun kinderen. Samen met het Pact organiseren we een Netwerkcafé Sporten en Bewegen waarin we met allerlei aanbieders van sporten en bewegen – van wandelen tot voetballen en turnen – in gesprek gaan over positieve gezondheid.
Kleine stappen, grote effecten
De grootste uitdaging is bewustwording. Veel bewoners realiseren zich niet wat ongezonde voeding of weinig beweging met hun gezondheid doet. “Tijdens de training van de gezondheidscoaches zagen we dat informatie over een gezonde leefstijl echt landde. Mensen zeiden: dat wist ik niet! Het begint met kennis en bewustwording, maar uiteindelijk gaat het erom dat mensen zelf in actie komen.”
Die actie hoeft helemaal niet groot te zijn: een extra half uur wandelen per week, gezonder koken voor de kinderen, of het doorbreken van een ongezonde gewoonte.
Ik ga niet langs de deuren om te vragen of iemand vandaag al een half uurtje heeft gewandeld.
Iedereen moet mee kunnen doen
Inclusie en diversiteit zijn belangrijke pijlers. “Het is soms moeilijk om mensen met een andere cultuur of sociaal-economische achtergrond te bereiken. Maar het is wél belangrijk dat ze bereikt worden.” Daarom letten de gezondheidscoaches op toegankelijkheid: activiteiten zijn laagdrempelig, in begrijpelijke taal en op plekken waar bewoners zich veilig voelen. “Soms zijn mensen gefrustreerd omdat ze het gevoel hebben dat ze nooit iets goed doen. Wij kiezen bewust voor een waarderende benadering, vanuit positieve gezondheid. Gewoon kijken naar wat wél kan.”
Taboes doorbreken met verhalen
Sommige onderwerpen zijn te lastig om rechtstreeks te bespreken. Denk aan huiselijk geweld of overgewicht, dat soort thema’s roepen schaamte op bij mensen. Daarom starten wij met ‘gezondheidsmonologen’: persoonlijke verhalen die in het Gezondheidscafé worden gedeeld. “Organiseer je een bijenkomst over huiselijk geweld, dan komen er misschien drie mensen, of alleen maar professionals. Maar breng je het als monoloog, met een persoonlijk verhaal, dan komt het veel dichterbij en dan raken mensen sneller in gesprek.” Zo groeit langzaam een wijkcultuur waarin gezondheid niet alleen gaat over het ontbreken van ziekte, maar ook om veiligheid, welzijn en samen leven in de wijk.
Van beleid naar praktijk
Met vijftig gezondheidscoaches, een bruisend Gezondheidscafé en groeiende wandel- en fietsgroepen zet Zaandam-Oost zichtbare stappen vooruit. Geen papieren plannen, maar veranderingen die je merkt: thuis, op straat, in het buurthuis en tijdens een wandeling door de wijk. Dat is de kracht van het Pact: gezondheid dichter bij het dagelijkse leven van bewoners brengen.
