Verkiezingen en formatie: de échte crisis is inactiviteit niet gebrek aan sport

In de verkiezingsprogramma’s wordt ‘sport’ eerder en vaker genoemd dan ‘bewegen’ (bekijk onze scan). Voor de verbetering van de gezondheid van Nederlanders moet die focus verschuiven, aldus Maria Hopman. “Het probleem is niet dat we te weinig sporten, we hebben een hele rijke sportcultuur. De echte uitdaging is om iedereen een beetje minder stil te laten zitten en meer te laten bewegen. De politiek heeft grote invloed op de onbewuste keuzes die we meerdere keren per dag maken om te bewegen of juist in de auto te stappen.”

Dagelijks een blokje om

Hopman houdt het graag pragmatisch. “Ik zeg altijd: iets is beter dan niets. Zelfs een klein blokje om heeft al effect. Als je maar vijf minuten loopt, moeten je hart en longen harder werken, worden je bloedvaten beter doorbloed en gebruiken je spieren suiker. Dat is allemaal gunstig voor hart, hersenen en nieren. Als je dat dagelijks doet, bouw je langzaam aan een gezonder lichaam.”

“Ik geloof heel erg in bewegen door de dag heen. Dat zit in kleine keuzes: even naar de winkel lopen, de trap nemen, een halte eerder uitstappen. Dat half uur per dag lijkt voor veel mensen een hoge drempel. Maar als je het in stukjes opdeelt en structureel inbouwt in je dag, is het veel makkelijker vol te houden.”

De leefomgeving als medicijn

Het liefste heeft Hopman dat die keuzes onbewust worden gemaakt, simpelweg omdat ze het makkelijkste zijn. “Als het sneller is om een boodschap even op de fiets te halen dan met de auto, kiest men vaker de fiets. Zo simpel is het. Als de trap in een gebouw makkelijker te vinden is, neemt men vaker de trap. We maken die kleine keuzes continu op basis van factoren waar de politiek invloed op heeft. Zetten we in op autoverkeer in de stad, of ruimte voor de fiets? Maken we politieke keuzes die ons leven makkelijker maken, of gezonder?”

Gemak is soms de vijand van onze gezondheid, betoogt Hopman. “We zijn evolutionair bepaald liever lui dan moe. Mensen doen het liefst zo min mogelijk, dat was ooit ook heel handig als je drie dagen op de prairie had gelopen en energie moest sparen. Nu zegt ons lichaam ons nog steeds dat het liever achterover leunt dan actief is, maar met al het gemak om ons heen schaadt dat de gezondheid. De auto staat voor de deur, de lift is standaard, deuren gaan vanzelf open. We moeten onszelf uitdagen alledaagse bezigheden niet altijd maar makkelijker te maken. Politiek kan ons daar met omgevingsfactoren bij helpen.”

Gebrek aan inhoud

Bijna alle politieke partijen hebben ‘preventie’ in hun verkiezingsprogramma staan. Maar volgens Hopman ontbreekt het aan inhoud. “Er staat overal dat bewegen belangrijk is, maar nergens wat ze daaraan gaan doen. Het zijn vooral mooie woorden.” Ook Hopman valt het op hoe vaak fatbikes, maar niet e-bikes, genoemd worden. “Kinderen die iedere dag naar school fietsen, dat is zo’n prachtige basis van dagelijkse beweging voor de rest van je leven, en dus je gezondheid. Kinderen die binnen 10 kilometer van school wonen een e-bike geven, is ware kindermishandeling. Ook dáár kunnen wetten normstellend zijn. Dat gaat niet over de fatbike in het bijzonder.”

Een kwestie van gedrag én beleid

Hopman gelooft dat gedrag en beleid elkaar moeten versterken. “We weten al decennia wat gezond is: meer groente, minder frisdrank, dagelijks bewegen. Toch worden we met zijn allen dikker en chronisch zieker. Kennelijk werkt kennis alleen niet. Dus moet de overheid het makkelijker maken om het goede te doen.”

Dat begint al in de supermarkt. “Maak het prijsverschil tussen gezond en ongezond groter. Frisdrank is nergens voor nodig, zeker niet elke dag. Je kunt met prijsprikkels echt verschil maken.”

Ook op school en werk ligt er winst. “In het onderwijs liggen veel kansen om minder te zitten. En op het werk kunnen werkgevers veel doen: fietsen stimuleren, sta-bureaus aanbieden, of kleine financiële beloningen geven voor wie actief naar het werk komt. Dat is geen betutteling, dat is slim beleid.”

Van sportakkoord naar beweegakkoord

“Het kabinet wil een nieuw Sportakkoord,” zegt Hopman. “Maar noem het alsjeblieft een Beweegakkoord. Want het gaat niet om sport, het gaat om inactiviteit terugdringen. Bewegen hoort in één adem genoemd te worden met roken, alcohol en overgewicht. Inactiviteit is net zo’n risicofactor voor ziekte.”

Daar ligt volgens haar de grootste kans voor de politiek. “Zet bewegen centraal in beleid, niet als luxe, maar als basis. En zorg dat het tastbaar wordt in de straat, de school, de supermarkt en het werk. Pas dan heeft preventie betekenis.”

Een oproep aan de formatie

Hopman is niet onder de indruk van verkiezingsretoriek. “Iedere partij noemt preventie, maar bijna niemand maakt het concreet. Hoeveel veilige wandelroutes komen er bij? Wat doen we aan de prijs van frisdrank? Hoe maken we het makkelijker om naar school te fietsen? Dát zijn de vragen die gezondheid echt vooruithelpen.”

Ze pauzeert even. “We hoeven geen gezondste generatie ooit te worden. We moeten gewoon beginnen met een iets actievere generatie. Want iets is beter dan niets. En een land dat minder zit, leeft langer, gezonder en gelukkiger.”