De fiets als sleutel tot een gezonde stad

^{Foto: Ruud Voest}

Bij SportUtrecht werkt programmamanager actieve mobiliteit Laurens Hitman met zijn team elke dag aan een belangrijk doel: meer Utrechters in de stad en provincie laten ervaren wat de fiets kan betekenen voor hun welzijn en gezondheid. Van jeugd en jongeren tot senioren, van nieuwkomers tot mensen met een beperking – iedereen moet kunnen meedoen. “We vinden dat alle bewoners recht hebben op de mogelijkheid tot lopen, fietsen en zwemmen dichtbij huis” zegt Laurens. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet.

Fietsen vergroot je actieradius, zorgt voor een gezonde geest in een gezond lichaam en draagt bij aan een bereikbare stad. – Laurens

Groter zelfvertrouwen, meer fietsen

SportUtrecht combineert sportieve en sociale invalshoeken. Via projecten als De Fietsmeesters bereiken ze jaarlijks duizenden basisscholieren en honderden volwassenen. Daarnaast worden er lessen gegeven aan nieuwkomers en leerlingen uit het speciaal onderwijs. “We leren kinderen en volwassenen niet alleen fietsen, maar geven ze ook meer zelfvertrouwen”, vertelt Laurens.

Veel van hen hebben hun hele leven gehoord dat fietsen te gevaarlijk is of niet voor hen is weggelegd. Wij laten zien dat het wél kan. – Laurens

De organisatie legt bovendien verbindingen tussen ‘gewoon’ fietsen en sportief fietsen. Zo trekken ze met een mobiele pumptrack [een tijdelijk, opvouwbaar circuit van bulten waar kinderen en jongeren kunnen fietsen, spelen en skills ontwikkelen, red.] langs scholen en buurten. Jongeren kunnen dan bijvoorbeeld zelf ervaren dat een crossfiets net zo stoer of stoerder is dan een fatbike. Hij benadrukt dat het belangrijk is om jongeren niet te betuttelen, maar met hen in gesprek te blijven en zelf te laten meedenken over oplossingen. En heel belangrijk: “We laten zien dat fietsen ook gewoon tof is”.

Van Tour de France naar structureel meer fietsen

Laurens’ persoonlijke motivatie voor dit werk begon bij de Grand Départ van de Tour de France in Utrecht in 2015. “Dat beroemde evenement zette me aan het denken: hoe kun je zo’n groots moment gebruiken om meer mensen structureel te laten fietsen?” Sindsdien werkt hij aan projecten die sportevenementen koppelen aan maatschappelijke winst. “Eén keer een dikke-bandenrace voor kinderen organiseren is geweldig, maar eigenlijk te dun als het daar bij blijft. Idealiter laat zo’n evenement iets na in de vorm van blijvende fietsvaardigheid, betrokkenheid van scholen en een sterkere fietscultuur.”

Fietsen in gezondheidsbeleid

Volgens Laurens moeten gemeenten fietsen veel breder zien dan alleen als vervoermiddel. “Ongeveer de helft van alle beweeguren van Nederlanders komt uit fietsen. Niet uit sportief fietsen, maar gewoon uit dagelijks gebruik.” Toch wordt fietsen in gezondheidsbeleid vaak onderbelicht, terwijl fietsen minstens zo belangrijk is voor onze dagelijkse beweging als bijvoorbeeld stappen, waar veel meer aandacht voor is. Hij pleit voor een aanpak die muren tussen beleidsdomeinen doorbreekt. Fietsstimulering raakt immers aan alles: gezondheid, duurzaamheid, onderwijs, mobiliteit én hoe we onze stad inrichten. “Het helpt enorm om je verhaal af te stemmen op wie je tegenover je hebt als je iets wilt opzetten of veranderen”, merkt Laurens op. “Bij de één werkt gezondheid als ingang, bij de ander juist duurzaamheid of productiviteit.”

Wij zetten het achtjarige kind centraal. Want als een kind van acht zich zelfstandig en veilig kan verplaatsen, is de stad goed ingericht. – Laurens

Daaruit ontstaat – in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen – ook de Utrechtse campagne rondom de Week van de Rechtvaardige Straat, waarin schoolomgevingen tijdelijk autovrij worden gemaakt. “We willen laten zien dat de straat ook een plek kan zijn waar je elkaar ontmoet, waar je beweegt of speelt, niet alleen een parkeerplaats of doorgaande weg voor auto’s.”

Fietslessen en fietsdeals

Fietsplezier en inclusie gaan hand in hand. En: zonder fiets geen fietsmobiliteit. In Utrecht worden daarom bijvoorbeeld fietsen beschikbaar gesteld aan nieuwkomers en gezinnen met een kleine beurs via de zogeheten Fietsdeal. “Voor 30 euro kunnen mensen met een U-pas een geupcyclede fiets kopen”, zegt Laurens. “Daarmee vergroten we iemands actieradius en vaak ook diens sociale leven.” Daarnaast organiseert SportUtrecht fietslessen voor nieuwkomers (vaak vrouwen die nooit eerder hebben leren fietsen en wiens wereldje vaak nog klein is) voor senioren en voor kinderen uit het speciaal onderwijs.

Soms fietst een van onze Fietsmeesters bij de laatste les met een kind naar huis, zodat ouders zien dat hun kind het écht kan. Dan verdwijnt de twijfel en komt het vertrouwen. – Laurens

Politieke moed en samenwerking

In een stad als Utrecht is ruimte schaars. Laurens meent dat er politieke moed nodig is om meer plek te maken voor fietsers in de openbare ruimte. “We hebben inmiddels zoveel fietsers dat het op sommige plekken gewoon niet meer past”, zegt hij. “We moeten keuzes durven maken. Anders verliezen we die veilige en prettige fietsstad waar we zo trots op zijn.”

Samenwerking is daarbij essentieel. “We doen dit niet alleen. De Fietsersbond, de gemeente, Bike Flip, sociale werkplaatsen – iedereen draagt een steentje bij.”

Van eenmalig project naar blijvende verandering

Wat maakt fietsstimulering echt duurzaam? “Blijven doen”, zegt Laurens resoluut. “Laat zien waar je voor staat, niet alleen op congressen door er vooral over te praten, maar ook buiten, in de wijken.” Volgens hem zit de kracht in herhaling en zichtbaarheid. Laat projecten niet verdwijnen zodra de subsidie stopt, maar maak ze onderdeel van hoe een stad beweegt. Zoek aansluiting bij bedrijven en ondernemers die maatschappelijk willen bijdragen maar (nog) niet weten hoe. “Durf klein te beginnen. Niet alles hoeft meteen groots en meeslepend. Kijk waar al energie zit, waar mensen al fietsen. Dat zijn je ambassadeurs, bij wie je kunt aanhaken.”

Zijn wens voor de toekomst van fietsstad Utrecht is even simpel als inspirerend: “Ik zou het geweldig vinden als elk kind in elke wijk veilig én met plezier naar school kan fietsen. Of dat nu over een normaal fietspad gaat of over een pumptrack zoals nu al in Amersfoort en Den Haag.”

Het hoeft niet alleen maar efficiënt te zijn. Fietsen mag ook gewoon leuk zijn. – Laurens