Elke stoep telt: zo maken gemeenten wandelen voor ouderen vanzelfsprekend

Gemeenten spelen hierin een sleutelrol. Met relatief eenvoudige keuzes in beleid en inrichting van de openbare ruimte kunnen zij het verschil maken tussen binnen blijven of naar buiten gaan. Vanuit die overtuiging lanceert de Beweegalliantie de pagina ‘Geef ouderen beweegvrijheid’: een overzicht van kennis, voorbeelden en hulpmiddelen voor gemeenten en andere partijen die wandelen voor ouderen structureel willen stimuleren.

Van losse initiatieven naar samenhang

“Op veel plekken in Nederland gebeurt al heel veel rond lopen voor ouderen, maar vaak los van elkaar,” zegt Rutger de Graaf, als cirkeltrekker betrokken bij de ontwikkeling van de pagina met partners. “Deze kennispagina brengt beleid, praktijkvoorbeelden en concrete instrumenten samen. Daarmee helpen we gemeenten en partners om niet steeds opnieuw het wiel uit te vinden, maar voort te bouwen op wat al werkt.”

De pagina is gebaseerd op lessen uit ons lerende netwerk van landelijke aanbieders van wandel- en beweegactiviteiten, kennisorganisaties, belangenverenigingen en gemeenten. We haalden informatie op in onder meer Zaanstad, Woerden en Den Haag, aangevuld met inzichten uit tal van gesprekken met andere gemeenten, zorg- en welzijnspartijen. Steeds blijkt hetzelfde: wandelen voor ouderen vraagt geen grootschalige sportvoorzieningen, maar een integrale kijk op ruimte, gezondheid en sociaal beleid.

Woerden - De Gezonde Kilometer

Dat beleid daadwerkelijk het verschil kan maken, laten verschillende gemeenten zien. In Woerden is wandelen expliciet onderdeel van het gemeentelijk gezondheids- en sportbeleid. De gemeente introduceerde de Gezonde Kilometer: een vaste, herkenbare wandelroute van ongeveer één kilometer in elke wijk, goed onderhouden en toegankelijk voor ouderen met uiteenlopende mobiliteit.

Rutger de Graaf: “In Woerden zie je hoe belangrijk het is om lopen voor ouderen niet als los project te benaderen, maar als gezamenlijke opgave. Gemeente, welzijn, zorg en vrijwilligers trekken daar samen op. Dat zorgt voor continuïteit en eigenaarschap.”

“Wat Woerden zo sterk maakt, is dat ze zijn begonnen bij wat er al was. Bestaande wandelinitiatieven zijn verbonden, ondersteund en versterkt. Dat levert niet alleen meer bereik op, maar ook duurzamere wandelgroepen. Hierbij werken professionals en vrijwilligers nauw samen.”

De Gezonde Kilometer kreeg prioriteit in onderhoud en werd aangevuld met strategisch geplaatste bankjes en drempelvrije oversteken. Door bestaande budgetten en initiatieven slim te verbinden, bleef de aanpak betaalbaar en duurzaam.

Den Haag - Zitbankjesbeleid

Betere zitmogelijkheden leidt tot meer bewegen. Den Haag koos voor een ogenschijnlijk eenvoudige, maar zeer effectieve maatregel: een expliciet zitbankjesbeleid. Samen met ouderenorganisaties liep de gemeente door wijken om te bepalen waar bankjes nodig zijn en aan welke eisen ze moeten voldoen.

“Het inspirerende aan Den Haag is dat ze lopen positioneren als iets van iedereen: van mobiliteit en gezondheid tot ontmoeten en meedoen. Daardoor ontstaat ruimte om structureel te investeren in loopvriendelijke wijken.”

Door duidelijke normen vast te leggen zoals hoogte, arm- en rugleuningen en maximale afstand tussen rustpunten, werd wandelen voor veel ouderen weer haalbaar en aantrekkelijk.

Zaanstad - Bewegen in de Omgevingsvisie

Zaanstad verankerde ‘Bewegen en Gezondheid’ als randvoorwaarde in de Omgevingsvisie. Dat betekent dat bij nieuwbouw, herinrichting en beheer automatisch wordt gekeken naar de belangen van ouderen en langzaam verkeer.

Marieke Pette, opgaveregisseur preventieve gezondheid in de gemeente Zaanstad: 'Lopen is niet alleen een eenvoudige manier om te bewegen. Het is ook leuk om te doen, je ontmoet nieuwe mensen, ziet nieuwe dingen en het verbreedt letterlijk je horizon. Dat helpt om sociale isolatie te voorkomen, om zelfstandigheid te behouden en fysiek en mentaal gezond te blijven.' Het resultaat: veiligere, samenhangende en drempelvrije routes tussen woningen, voorzieningen en openbaar vervoer.

Wat deze voorbeelden gemeen hebben

Hoewel de context per gemeente verschilt, laten deze voorbeelden duidelijke overeenkomsten zien. Wandelen wordt structureel verankerd in beleid, niet projectmatig aangepakt, ouderen worden actief betrokken bij ontwerp en besluitvorming, kleine ingrepen in de openbare ruimte hebben een groot effect op dagelijks beweeggedrag en samenwerking tussen domeinen (ruimte, gezondheid, welzijn, verkeer) is cruciaal.

“De kracht van deze pagina zit in de samenhang. We verbinden inspirerende voorbeelden uit de praktijk aan landelijke kaders en kennis. Zo wordt het voor gemeenten makkelijker om van ambitie naar uitvoering te komen,” sluit De Graaf af.

Werk je bij een gemeente en wil je aan de slag met wandelen voor ouderen?

Bezoek de pagina ‘Geef ouderen beweegvrijheid'