Kennis en monitoring als motor van beweging

De onzichtbare kracht achter beweging

Meer mensen, op meer plekken, vaker in beweging krijgen: dat is de missie van de Beweegalliantie. Maar hoe zorg je ervoor dat initiatieven echt werken? Hoe weet je welke kennis nodig is en of interventies daadwerkelijk effect hebben? Kennis en monitoring spelen hierin een cruciale rol. Dorothee Laan, manager kennis en monitoring, neemt ons mee in de wereld van kennisdeling, gedragsinzichten en innovatieve manieren om impact te meten.

"We willen niet alleen dat mensen meer bewegen, maar ook dat de kennis hierover beter wordt benut.” 

Vaak is de kennis er al, maar bereikt die nog niet de juiste mensen en niet op de juiste manier. Soms is kennis te abstract of te theoretisch. Wat mist, is de vertaalslag naar concrete handelingsperspectieven waarmee gebruikers echt aan de slag kunnen. De Beweegalliantie fungeert hierbij als kennismakelaar en aanjager van kruisbestuivingen.

Wat is kennis in de context van bewegen?

Kennis is een breed begrip. In de academische wereld wordt het vaak geassocieerd met wetenschappelijk onderzoek, maar in de praktijk gaat het vooral ook om direct toepasbare inzichten. Denk aan succesverhalen uit buurten waar beweeginitiatieven wél werken, gedragsinzichten die professionals helpen hun doelgroep beter te bereiken en praktische tools die een gezonde leefstijl stimuleren.

Of neem bijvoorbeeld beweegrichtlijnen. Wat betekenen die voor specifieke doelgroepen? Ze zijn immers voor iedereen anders. Hoe beïnvloeden sociale normen binnen een bepaalde subcultuur het naleven van die richtlijnen? Het zijn voorbeelden van kennisvragen die helpen om veel genuanceerder beweeggedrag te kunnen stimuleren. 

De Beweegalliantie probeert aan te haken bij actuele maatschappelijke discussies om de urgentie groter en breder te maken. Soms gaat het om het verleggen van de focus, bijvoorbeeld in de discussie over jongeren op fatbikes. “Die gaat meestal over veiligheid, maar wij laten zien dat het ook over beweegarmoede gaat. Zo weten we dat jongeren met fatbikes drie kwartier per week minder bewegen, het effect daarvan moet je niet onderschatten.” 

"Kennis over bewegen gaat verder dan cijfers en statistieken. Het gaat om de vraag: hoe krijgen we mensen echt in beweging en hoe behouden we dat gedrag?"

Kennis ontsluiten, samenwerken en monitoring

Het is een belangrijke taak van de Beweegalliantie om bestaande kennis toegankelijker te maken en de juiste verbindingen te leggen tussen kennisvragers en kennishouders. Zo voorkomen we dat iedereen die zich bezighoudt met beweging steeds het wiel opnieuw hoeft uit te vinden.

Naast kennis delen, is het ook belangrijk om goed bij te houden wat werkt en wat niet (monitoring). Als je weet welke aanpak echt effect heeft, kun je beweegactiviteiten beter en slimmer organiseren. De Beweegalliantie werkt hiervoor samen met kennisinstituten en lokale partners, zoals KCSB, RIVM, universiteiten, hogescholen en mbo’s. Maar bijvoorbeeld ook met Sportkracht12, lokale verenigingen en buurtinitiatieven. 

Ook kijken we steeds vaker naar succesvolle initiatieven in het buitenland, bijvoorbeeld in Scandinavische landen waar preventie hoger op de agenda staat dan in Nederland. De Beweegalliantie heeft Kenniscentrum Sport & Bewegen en het RIVM gevraagd om een internationale verkenning te doen naar werkwijzen in andere landen om inwoners in beweging te krijgen. Specifiek met het idee om te kijken welke lessen we in Nederland kunnen leren om jongeren en mensen in een lage sociaaleconomische positie (meer) in beweging te krijgen.

De Beweegalliantie werkt ook samen met het Mulier Instituut en Platform31, bijvoorbeeld om kennis over de relatie tussen beweging en leefomgeving op te bouwen. Of om bij te dragen aan goed onderbouwd beleid gericht op de bevordering van sport en bewegen. De GGD verzamelt veel lokale data.

"Veel gemeenten willen weten hoe ze het beweeggedrag van hun inwoners kunnen verbeteren. Door monitoring krijgen we een scherper beeld van wat werkt voor wie en in welke context."

Een concreet voorbeeld van een handige tool om kennis te ontsluiten en lokaal beweeggedrag te monitoren, is het combineren van data over beweeggedrag in een gezamenlijk ‘dashboard’. Afhankelijk van de beschikbare gegevens (kwalitatief én kwantitatief), kunnen gemeenten daarmee inzicht krijgen in het beweeggedrag van hun bewoners op wijk- of buurtniveau. Het zou nog mooier zijn om zo’n dashboard te verrijken met ‘real-life’ data: gegevens die mensen zelf delen via bijvoorbeeld hun telefoon of smartwatch. 

“Je kunt je voorstellen dat het voor lokale beleidsmakers en gemeenteambtenaren enorm helpt om inzicht te krijgen in welke plekken uitnodigen om te bewegen en welke juist minder.” Op die manier kunnen beleidskeuzes veel beter onderbouwd worden en hoeven ambtenaren niet meer af te gaan op een ‘onderbuikgevoel’. 

Dat is belangrijk omdat de situatie voor elke gemeente anders is. “We kijken daarnaast naar nieuwe technologieën, zoals draagbare beweegmeters (wearables) en AI-gestuurde analyses om beweegpatronen beter te begrijpen.” Door mensen langere tijd te volgen, krijg je veel meer inzicht in de relatie tussen beweeggedrag en gezondheid. Je kunt dan gepersonaliseerde beweegadviezen geven. 

“Je hoort vaak mensen zeggen dat je 10.000 stappen per dag moet lopen om gezond te blijven, maar dat aantal is natuurlijk voor elk persoon anders en hangt van veel factoren af.”

Systeemdenken en kennisobstakels overwinnen

Een grote uitdaging is dat kennis vaak verspreid ligt over verschillende domeinen en personen. Sportcoaches, werkgevers en beleidsmakers hebben bijvoorbeeld allemaal specifieke kennis over meer bewegen, maar zij vinden elkaar niet altijd. Systeemdenken helpt om de samenhang tussen verschillende partijen inzichtelijk te maken en structurele obstakels te overwinnen. Als je bijvoorbeeld wilt dat kinderen meer bewegen, moet je niet alleen de schooldirecteur betrekken, maar ook de beleidsmakers, zorgverleners, ouders en sportclubs. Pas als je het hele systeem rondom een kind in kaart hebt gebracht kun je duurzame oplossingen bedenken. 

“Als je echt iets wilt bereiken moet je aan heel veel knoppen tegelijk draaien.”

Laan geeft nog een ander voorbeeld van een specifiek kennisobstakel: "We weten dat veel vrouwen stoppen met sporten na een bevalling. Die kennis is waardevol, maar hoe vertalen we dat naar oplossingen? Dat doen we bijvoorbeeld door consultatiebureaus in te schakelen en op tijd informatie te geven over laagdrempelige beweegmogelijkheden speciaal voor die doelgroep." Fitte Ouders – winnaar van de BeweegAward 2024 – is een prachtig laagdrempelig initiatief dat hier slim op inspeelt. 

Van kennis naar actie

Een belangrijke taak van de Beweegalliantie is om kennis om te zetten in concrete handelingsperspectieven. Dit betekent dat professionals, zoals buurtsportcoaches of HR-medewerkers, niet alleen toegang krijgen tot informatie, maar ook tools en handvatten om er direct mee aan de slag te kunnen gaan. Denk aan inspirerende voorbeelden, kant-en-klare implementatieplannen en netwerkbijeenkomsten om inspiratie op te doen en kennis uit te wisselen.

Kennis kan ook een manier zijn om mensen meer bewust te maken van bijvoorbeeld de voordelen van meer bewegen. Sommigen nemen sneller iets aan als je met harde cijfers komt in plaats van ervaringsverhalen. Informatie kan dan een stimulans zijn om in actie te komen. 

Conclusie: meer bewegen begint met inzicht

Door beschikbare kennis slim te gebruiken en goed te meten wat werkt, kunnen we bewegen een vaste plek geven in het dagelijks leven. De Beweegalliantie bouwt daarom aan een slimmer, inclusiever en vernieuwend netwerk waarin kennis en monitoring elkaar versterken. Want inzicht is slechts het begin. We zetten kennis om in actie: in praktische handvatten waarmee mensen en organisaties direct aan de slag kunnen. Zo maken we van weten ook echt doen.

Neem contact op met de Beweegalliantie en ontdek hoe kennis en monitoring ook jouw beweeginitiatieven kunnen versterken.