Vitaliteit op de werkvloer: zo maak je interventies effectief

In de wereld van vitaliteit en gezondheid op de werkplek wordt steeds vaker ingezien dat het simpelweg aanbieden van middelen om meer te bewegen of minder te zitten niet altijd voldoende is. Dennis Arts, onderzoeker bij lectoraat Move to be van Fontys Hogeschool,  vertelt over hoe hij en zijn team organisaties ondersteunen bij het effectief implementeren van goed onderbouwde vitaliteitsinterventies. Dennis en zijn collega Marieke van Beurden zijn trekkers van de cirkel Effectief Implementeren Beweeginterventies. Door samen te werken met de Beweegalliantie en andere partners, dragen zij niet alleen bij aan gezondere werkplekken, maar ook aan een cultuur waarin kennis wordt gedeeld en inspirerende voorbeelden kunnen leiden tot weer andere goede projecten. 

Een praktisch stappenplan voor vitaliteit 

Een van de belangrijkste resultaten van Dennis en zijn collega's is de ontwikkeling van een uitgebreide handreiking voor organisaties die meer willen doen op het gebied van vitaliteit, ook terug te vinden op de website vitaliteitsprogrammas.nl. Dit is niet zomaar een document; het biedt een plan voor de stapsgewijze invoering van interventies zoals zit-sta-bureaus, lunchwandelingen en wandelroutes rondom de werkplek. “We wilden ervoor zorgen dat organisaties niet zomaar iets invoeren, maar eerst goed nadenken over de context en behoeftes van hun medewerkers”, legt Dennis uit. De handreiking biedt werkgevers, HR-medewerkers en managers de tools om interventies op maat te maken en helpt zo om die echt tot leven te brengen binnen organisaties. “Als organisatie kun je dan hard maken dat je serieus werk maakt van de gezondheid en het welzijn van werknemers, een belangrijke pre in een tijd van arbeidsmarktkrapte.”  

Hij kijkt met trots terug op de ontwikkeling van de handreiking en het enthousiasme van deelnemende organisaties. “Ik krijg er energie van als organisaties de handreiking gebruiken en zelf in actie komen. Zo was ik laatst op het Science Park in Utrecht, waar een wandelroute werd geopend door de wethouder en het college van bestuur van de universiteit en hogeschool. Het enthousiasme en de trots van de betrokkenen maakten die dag heel bijzonder.”  

De Beweegalliantie als vliegwiel

Een sterk punt van de Beweegalliantie is volgens Dennis het grote netwerk van aangesloten organisaties: zeer divers, maar allemaal met als ultiem doel om mensen meer te laten bewegen. De organisaties kunnen van elkaar leren, hun successen delen en bespreken wat in hun context wel of juist niet werkt. “Een ziekenhuis hier in de Brainport-regio rondom Eindhoven heeft bijvoorbeeld andere behoeftes én mogelijkheden dan een bedrijf in Noordoost-Groningen”, vertelt Dennis.  

Niemand wil graag het wiel opnieuw uitvinden, “maar daar zijn we in Nederland wel heel goed in”, vindt Dennis. De Beweegalliantie faciliteert daarom een lerend netwerk door middel van cirkels waarin organisaties in heel Nederland niet alleen kennis uitwisselen, maar ook samenwerken om vitaliteitsprogramma’s verder te ontwikkelen. Dennis is de trekker van de cirkel 'Effectief implementeren Beweeginterventies'. In de cirkels komen bestaande en nieuwe initiatieven samen om te zien wat de overeenkomsten zijn, maar juist ook de verschillen. “Waar moet ik rekening mee houden als ik dit wil bereiken, waar is het al gedaan en hoe verschilt mijn context van die van andere initiatieven?” 

De samenwerking binnen de Beweegalliantie is tweerichtingsverkeer: het lectoraat doet onderzoek en ontwikkelt concrete producten zoals de handreiking, met financiële hulp van de Beweegalliantie of partners, maar haalt vervolgens ook kennis en ervaring terug uit de Beweegalliantie om de interventies verder te verbeteren. “Het is daardoor een win-winsituatie", zegt Dennis. “Het wordt een soort van vliegwiel, waardoor je de snelheid krijgt om nieuwe vraagstukken beter aan te pakken en werkende principes op te schalen.”  

Een grote kracht van de Beweegalliantie is ook de verbinding van op het oog uiteenlopende thema’s. Als je de kennis en inzichten op het terrein van bijvoorbeeld mentale gezondheid, mantelzorg en welzijn op de werkvloer combineert, komt daar iets nog veel sterkers uit.  

Van goede wil naar aansluiten op je doelgroep

“Een veelvoorkomende valkuil”, vertelt Dennis, “is dat bedrijven interventies die elders succesvol zijn geweest, klakkeloos kopiëren zonder zich af te vragen of die passen bij hun eigen medewerkers.” Hij haalt het voorbeeld aan van een ziekenhuis dat een stappenteller-challenge voor verpleegkundigen introduceerde, die mislukte omdat zij dagelijks sowieso al duizenden stappen zetten. “Soms moet je juist stimuleren dat medewerkers even ontspannen, in plaats van hen nóg meer te laten lopen.” Volgens Dennis vereist succesvolle implementatie dat je de specifieke behoeftes van een team begrijpt en daar goed op inspeelt.  
 
Hij pleit ervoor dat werkgevers eerst hun medewerkers uitvoerig betrekken bij de doelstelling om als team meer te bewegen. Wat zijn de obstakels, waar zit de energie, welk probleem lossen we precies op en voor wie? Daarnaast is het belangrijk dat het managementteam het goede voorbeeld geeft. Misschien is er wel een promotiecampagne nodig om medewerkers in beweging te krijgen. Wat is dan je positionering en je propositie? Kun je als werkgever meer beweging ook belonen en wat is daarvoor de beste manier? 

Meten en leren voor duurzame resultaten

De handreiking is tot stand gekomen op basis van gedegen onderzoek in 60 verschillende organisaties, ook om het wetenschappelijk gezien significant en goed onderbouwd te maken. Van IT-organisatie tot school en van uitvaartorganisatie tot ziekenhuis; de deelnemers waren zeer divers. “Waar de ene organisatie een vitaliteitsmanager in dienst heeft, moet de directeur van een MKB-bedrijf het vaak helemaal zelf doen. Maar iedereen heeft belang bij een betere gezondheid van werknemers. We merken ook een grote behoefte aan evidence based tools in een wereld waar ook veel ‘cowboys’ rondlopen die beloven ‘wel even snel je verzuim te verlagen en het werkgeluk van je werknemers te verhogen’.” 

Het lectoraat doet praktijkgericht onderzoek dat deels bedoeld is voor publicatie in wetenschappelijke tijdschriften. “Onze aanpak en methodologie mogen dus ook op onderzoeksgebied afgerekend worden. Maar bedrijven lezen meestal geen ‘peer reviewed journals’, dus moesten we een manier bedenken om die toch te bereiken.” Dennis: “Een manier om het laagdrempeliger te maken is door het organiseren van webinars en bijeenkomsten waarin we mensen vanuit hun eigen praktijk meenemen in hoe onze tools kunnen helpen.”  

Elke organisatie bereikt vitaliteitsdoelen op een eigen manier, dat maakt de effecten ervan minder eenvoudig te meten. Maar er zijn wel degelijk handvatten om het effect van interventies te monitoren. Dennis erkent dat wetenschappelijk bewijs belangrijk is, maar benadrukt ook dat de praktijk zelf al veel inzicht biedt. “We willen niet alles onnodig complex maken. Vaak is de ervaring en feedback van medewerkers al een indicatie dat we op de goede weg zijn”, zegt hij. 

De toekomst 

De Beweegalliantie is een ideaal netwerk om partners te vinden die de tools verder willen uittesten, zodat Dennis en zijn team die met hun input verder kunnen verbeteren. Welke specifieke uitdagingen zijn er bijvoorbeeld bij een kleine organisatie of juist een multinational? En hoe kunnen de cirkels onderling nog meer van elkaar laten leren? “Het idee is dat we daarvoor kennissessies en intervisiemomenten gaan organiseren.” 

Het werk van Dennis en zijn team laat zien dat vitaliteit op de werkvloer niet alleen gaat om het implementeren van losse initiatieven, maar ook om het creëren van een cultuur van welzijn, betrokkenheid en kennisdeling. Voor de toekomst hoopt Dennis vooral dat de Beweegalliantie kan bijdragen aan het duurzaam implementeren van initiatieven zoals deze en dat steeds meer organisaties de stap zetten naar een gezondere werkplek en duurzame inzetbaarheid.

WorkWalk - een van de interventies om werknemers meer te laten bewegen.