Wat wij kunnen leren van Parijse schoolstraten

“Wat me het meest opviel tijdens mijn werkbezoek aan Parijs vanuit de City Deal Fietsen voor Iedereen, was hoe vanzelfsprekend het daar is dat kinderen midden op straat spelen”, vertelt Frank Kwanten, netwerkregisseur leefomgeving en actieve mobiliteit bij de Beweegalliantie. “Auto’s zijn daar 24/7 niet meer welkom in schoolstraten. Het voelt bijna als een buurtplein.” Wat begon als tijdelijke wegafsluitingen tijdens Covid, groeide uit tot een stedelijke beweging: inmiddels zijn er ruim 300 afgesloten schoolstraten in Parijs, met de ambitie om door te groeien naar 500.

De Parijse aanpak draait niet alleen om verkeersveiligheid en mobiliteit, maar vooral om de leefkwaliteit en autonomie van kinderen. De schoolstraten zijn kleurrijk ingericht, met fruitbomen, zitplekken, ruimte om te spelen en zelfs nevelpalen. Volgens Frank schuilt het succes in de aanpak: “Ze begonnen gewoon. Eerst tijdelijk, zodat mensen eraan konden wennen. Daardoor ontstond draagvlak en zagen mensen dat het werkt. Pas daarna kwam de permanente inrichting, waarin de input van bewoners ook is meegenomen.”
 

In Parijs geven ze straten terug aan kinderen. – Frank

Lef en leren door te doen

Het geheim van Parijs zit volgens Frank in de politieke moed om keuzes te maken. “Ze hebben daar een burgemeester die durft te kiezen”, zegt Frank. “Ze zegt: ‘dit is belangrijk voor onze kinderen’ en ze houdt vast aan haar koers, ook als er weerstand is.” Die duidelijkheid viel uiteindelijk in goede aarde. Ouders, schoolbesturen en bewoners zagen de goede resultaten en gingen zelf achter het idee staan.

In Nederland zijn we gewend aan overleg en participatie, maar voor experiment lijkt steeds minder ruimte te zijn. Juist de combinatie van betrokkenheid én durf om te experimenteren maakt volgens Frank het verschil. “Wat mij opviel in Parijs is dat ze niet jarenlang plannen maken voor dertig jaar vooruit.”
 

In Parijs wachten ze niet tot alles perfect is. Ze doen het gewoon, kijken wat werkt en passen het aan. Dat zouden wij in Nederland ook vaker mogen doen. – Frank

Die trial-and-erroraanpak zorgt voor snelheid en vertrouwen. Bewoners merken dat er naar hen geluisterd wordt en dat de stad leert van wat niet goed gaat. Want niet alles ging meteen goed in Parijs. “Sommige kleuren en materialen bleken onpraktisch. De lichte bestrating werd snel vuil en sommige coatings waren te glad bij regen”, vertelt Frank. Tijdelijke afsluitingen met hekken werkten ook niet ideaal. Automobilisten forceerden de sloten en er was regelmatig politie nodig om de straten autovrij te houden. Inmiddels gebruiken ze een zelfregulerend systeem zonder sloten, dat bewoners zelf kunnen openen en sluiten – veel eenvoudiger en betrouwbaarder.  

Een bredere visie op de stad

In Parijs zijn de schoolstraten onderdeel van een grote, samenhangende visie op de stad. Daarin gaat het om bijvoorbeeld schonere lucht, meer bewegen, verkoeling in hete zomers en buurten waar gezinnen graag wonen, ook vanwege de sociale functie van de openbare ruimte. Die combinatie van gezondheid, klimaat en leefkwaliteit maakt het beleid krachtig en allesomvattend. “Daar kunnen wij veel van leren”, zegt Frank.
 

Benader fietsbeleid als gezondheids- en leefomgevingsopgave, niet alleen als mobiliteitsvraagstuk. Het gaat om kwaliteit van leven. – Frank

De integrale aanpak van Parijs maakt schoolstraten meer dan verkeersprojecten: het zijn plekken waar kinderen zich vrij voelen, waar buren elkaar ontmoeten en waar de stad letterlijk op adem komt. Om dat te bereiken is samenwerking nodig tussen verschillende domeinen zoals: gezondheid, onderwijs, mobiliteit, ruimtelijke ordening, armoedebestrijding en sport. Precies de verbinding die de Beweegalliantie helpt te maken.

Draagvlak bouw je samen

In Parijs ontstond betrokkenheid doordat bewoners, ouders en scholen samen optrokken. Ze hielpen mee met afsluitingen, plantten bomen in de schoolstraten en organiseerden activiteiten en straatfeesten. “In Nederland ligt de verantwoordelijkheid voor een veilige, aantrekkelijke schoolomgeving vaak bij de gemeente”, zegt Frank. “Maar het is juist iets wat je samen moet doen met scholen, ouders, kinderen, buurtbewoners en de gemeente.” Dat is in Parijs wel iets gemakkelijker dan in Nederland, omdat Parijse kinderen verplicht zijn om naar de dichtstbijzijnde school te gaan. Dan is de band met de schoolomgeving automatisch sterker. Nederlandse ouders kiezen voor hun kroost regelmatig een school verder van huis, waardoor kinderen vaker met de auto gebracht worden en die vanzelfsprekende band met de schoolbuurt ontbreekt.

Kansen voor Nederland

Wat zou Frank tegen Nederlandse bestuurders willen zeggen die de Parijse aanpak te rigoureus vinden? “Begin met een experiment dat verdergaat dan het autovrij maken van de ruimte. Denk na over andere voordelen en koppel hier een sterk narratief aan. Daarmee haal je de angel uit de weerstand. En laat kinderen meedenken! Als zij enthousiast zijn, volgt de rest vanzelf.” Volgens Frank is juist nu het moment om in beweging te komen. De kennis is er, de urgentie ook: we willen gezonde, veilige schoolomgevingen, fijne woonwijken en kinderen die zich zelfstandig kunnen verplaatsen.

Tegelijkertijd waarschuwt hij dat we de Parijse aanpak niet zomaar kunnen kopiëren. “Parijs is bijvoorbeeld vier keer dichter bebouwd dan Amsterdam”, legt hij uit. “Daar kun je met relatief kleine ingrepen groot effect bereiken. In Nederland zijn de afstanden groter en de steden opener. Parijs kent bovendien een veel lager autobezit, waardoor het eenvoudiger is om ruimte terug te geven aan voetgangers en spelende kinderen. Het vraagt om een andere aanpak, maar het doel blijft hetzelfde.”

We hoeven Parijs niet letterlijk te kopiëren. Maar hun lef, tempo en brede visie zijn inspirerend. Ook hier kunnen we schoolstraten maken waar kinderen weer de ruimte krijgen. – Frank

Download hier de handreiking Naar een Fietsecosysteem rondom Scholen met 8 lessen voor Nederlandse steden.

En bekijk een videoverslag van het werkbezoek aan Parijs: